خانه » رساله » شکیات نماز ( آیت الله سیستانی )

شکیات نماز ( آیت الله سیستانی )

1/1173 – شکیات نماز 22 قسم است : هفت قسم آن شکهایى است که نماز را باطل مى کند و به شش قسم آن نباید اعتنا کرد و نه قسم دیگر آن صحیح است .
( ).

شکهاى باطل کننده

1174 – شکهایى که نماز را باطل مى کند از این قرار است : اول شک در شماره رکعتهاى نماز دو رکعتى واجب , مثل نماز صبح و نماز مسافر.
ولى شک در شماره رکعتهاى نماز مستحب و نماز احتیاط نماز را باطل نمى کند.
دوم شک در شماره رکعتهاى نماز سه رکعتى .
سوم آنکه در نماز چهار رکعتى شک کند که یک رکعت خوانده یا بیشتر.
چهارم آنکه در نماز چهار رکعتى پیش از داخل شدن در سجده دوم شک کند که دو رکعت خوانده یا بیشتر .
پنجم شک بین دو و پنج یا دو و بیشتر از پنج .
ششم شک بین سه و شش یا سه و بیشتر از شش .
هفتم شک بین چهار و شش یا چهار و بیشتر از شش , به تفصیلى که خواهد آمد.
1175 – اگر یکى از شکهاى باطل کننده براى انسان پیش آید بهتر آن است به همین اندازه که شک او پا بر جا شد , نماز را به هم نزند , بلکه به قدرى فکر کند که صورت نماز به هم بخورد یا از پیدا شدن یقین یا گمان ناامید شود.
( ).

شکهایى که نباید به آنها اعتنا کرد

1176 – شکهایى که نباید به آنها اعتنا کرد از این قرار است : اول شک در چیزى که محل بجا آوردن آن گذشته است , مثل آنکه در رکوع شک کند حمد را خوانده یا نه .
دوم شک بعد از سلام نماز.
سوم شک بعد از گذشتن وقت نماز.
چهارم شک کثیر الشک یعنى کسى که زیاد شک مى کند.
پنجم شک امام در شماره رکعتهاى نماز , در صورتى که ماموم شماره آنها را بداند و همچنین شک ماموم در صورتى که امام شماره رکعتهاى نماز را بداند.
ششم شک در نمازهاى مستحبى و نماز احتیاط.
( ).

شک در چیزى که محل آن گذشته است

1177 – اگر در بین نماز شک کند که یکى از کارهاى واجب آن را انجام داده یا نه , مثلا شک کند که حمد خوانده یا نه , چنانچه مشغول کارى باشد که شرعا نباید در صورتى که آن کار قبلى را عمدا ترک کرده است مشغول این کار شود مثلا در حال خواندن سوره شک کند حمد خوانده یا نه , نباید به شک خود اعتنا کند , و در غیر این صورت باید آنچه را که در انجام آن شک کرده بجا آورد.
1178 – اگر در بین خواندن آیه شک کند که آیه پیش را خوانده یا نه یا وقتى که آخر آیه را مى خواند شک کند که اول آن را خوانده یا نه , باید به شک خود اعتنا نکند.
1179 – اگر بعد از رکوع یا سجود شک کند که کارهاى واجب آن مانند ذکر و آرام بودن بدن را انجام داده یا نه , باید به شک خود اعتنا نکند.
1180 – اگر در حالى که به سجده مى رود شک کند که رکوع کرده یا نه , یا شک کند که بعد از رکوع ایستاده یا نه , باید به شک خود اعتنا نکند.
1181 – اگر در حال برخواستن شک کند که سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه , باید به شک خود اعتنا نکند.
1182 – کسى که نشسته یا خوابیده نماز مى خواند , اگر موقعى که حمد یا تسبیحات مى خواند , شک کند که سجده یا تشهد را بجا آورد یا نه باید به شک خود اعتنا نکند , و اگر پیش از آنکه مشغول حمد یا تسبیحات شود , شک کند که سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه , باید بجا آورد.
1183 – اگر شک کند که یکى از رکنهاى نماز را بجا آورده یا نه , چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است نشده , باید بجا آورد , مثلا اگر پیش از خواندن تشهد شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه , باید بجا آورد و چنانچه بعد یادش بیاید که آن رکن را بجا آورده , چون رکن زیاد شده نمازش بنابر احتیاط لازم باطل است .
1184 – اگر شک کند عملى را که رکن نیست بجا آورده یا نه , چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است نشده , باید آن را بجا آورد , مثلا اگر پیش از خواندن سوره شک کند که حمد را خوانده یا نه , باید حمد را بخواند و اگر بعد از انجام آن یادش بیاید که آن را بجا آورده , چون رکن زیاد نشده نمازش صحیح است .
1185 – اگر شک کند که رکنى را بجا آورده یا نه مثلا مشغول تشهد است , اگر شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه و به شک خود اعتنا نکند و بعدا یادش بیاید که آن رکن را بجا نیاورده , در صورتى که مشغول رکن بعد نشده باید آن را بجا آورد , و اگر مشغول رکن بعد شده نمازش بنابر احتیاط لازم باطل است , مثلا اگر پیش از رکوع رکعت بعد یادش بیاید که دو سجده را بجا نیاورده , باید بجا آورد و اگر در رکوع یا بعد از آن یادش بیاید نمازش چنانکه گفته شد باطل است .
1186 – اگر شک کند عملى را که رکن نیست بجا آورده یا نه , چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است شده , باید به شک خود اعتنا نکند , مثلا موقعى که مشغول خواندن سوره است , اگر شک کند که حمد را خوانده یا نه , باید به شک خود اعتنا نکند و اگر بعد یادش بیاید که آن را بجا نیاورده , در صورتى که مشغول رکن بعد نشده , باید بجا آورد و اگر مشغول رکن بعد شده نمازش صحیح است , بنابر این اگر مثلا در قنوت یادش بیاید که حمد را نخوانده باید بخواند , و اگر در رکوع یادش بیاید نمازش صحیح است .
1187 – اگر شک کند که سلام نماز را گفته یا نه , چنانچه مشغول به تعقیب نماز یا مشغول نماز دیگر شده یا به واسطه انجام کارى که نماز را به هم مى زند , از حال نمازگزار بیرون رفته , باید به شک خود اعتنا نکند و اگر پیش از اینها شک کند , باید سلام را بگوید.
و اگر شک کند که سلام را درست گفته یا نه به شک خود اعتنا نکند , در هر جایى که باشد.
().

شک بعد از سلام

1188 – اگر بعد از سلام نماز شک کند که نمازش صحیح بوده یا نه , مثلا شک کند رکوع کرده یا نه , یا بعد از سلام نماز چهار رکعتى شک کند که چهار رکعت خوانده یا پنج رکعت , به شک خود اعتنا نکند , ولى اگر هر دو طرف شک او باطل باشد , مثلا بعد از سلام نماز چهار رکعتى شک کند که سه رکعت خوانده یا پنج رکعت , نمازش باطل است .
( ).

شک بعد از وقت

1189 – اگر بعد از گذشتن وقت نماز , شک کند که نماز خوانده یا نه , یا گمان کند که نخوانده , خواندن آن لازم نیست , ولى اگر پیش از گذشتن وقت شک کند که نماز خوانده یا نه , اگر چه گمان کند که خوانده است , باید آن نماز را بخواند.
1190 – اگر بعد از گذشتن وقت شک کند که نماز را درست خوانده یا نه , به شک خود اعتنا نکند.
1191 – اگر بعد از گذشتن وقت نماز ظهر و عصر بداند چهار رکعت نماز خوانده , ولى نداند به نیت ظهر خوانده یا به نیت عصر , باید چهار رکعت نماز قضاء به نیت نمازى که بر او واجب است بخواند.
1192 – اگر بعد از گذشتن وقت نماز مغرب و عشا , بداند یک نماز خوانده , ولى نداند سه رکعتى خوانده یا چهار رکعتى , باید قضاى نماز مغرب و عشا را بخواند.
( ).

کثیر الشک ( کسى که زیاد شک مى کند )

1193 – کثیر الشک کسى است که زیاد شک مى کند به این معنى که بیش از کسانى که مانند او هستند از جهت بودن یا نبودن اسباب اغتشاش حواس شک کند پس کسى که موجب اغتشاش حواس ندارد و در هر سه نماز لا اقل یک مرتبه شک کند , چنین شخصى به شک خود اعتنا نکند.
1194 – کثیر الشک اگر در بجا آوردن چیزى از اجزاء نماز شک کند باید بنا بگذارد که آن را بجا آورده , مثلا اگر شک کند که رکوع کرده یا نه , باید بنا بگذارد که رکوع کرده است و اگر در بجا آوردن چیزى شک کند که نماز را باطل مى کند , مثل اینکه شک کند که نماز صبح را دو رکعت خوانده یا سه رکعت بنا را بر صحت مى گذارد.
1195 – کسى که در یک چیز نماز زیاد شک مى کند به طورى که زیادى شک از مختصات آن چیز حساب شود , چنانچه در چیزهاى دیگر نماز شک کند , باید به دستور آن عمل نماید , مثلا کسى که زیادى شک او در این است که سجده کرده یا نه , اگر در بجا آوردن رکوع شک کند باید به دستور آن رفتار نماید , یعنى اگر به سجده نرفته رکوع را بجا آورد و اگر به سجده رفته اعتنا نکند.
1196 – کسى که در نماز مخصوصى مثلا در نماز ظهر زیاد شک مى کند , اگر در نماز دیگر مثلا در نماز عصر شک کند , باید به دستور شک رفتار نماید.
1197 – کسى که فقط وقتى که در جاى مخصوصى نماز مى خواند , زیاد شک مى کند , اگر در غیر آنجا نماز بخواند و شکى براى او پیش آید , باید به دستور شک عمل نماید.
1198 – اگر انسان شک کند که کثیر الشک شده یا نه , باید به دستور شک عمل نماید , و کثیر الشک تا وقتى یقین نکند که به حال معمولى مردم برگشته باید به شک خود اعتنا نکند.
1199 – کسى که زیاد شک مى کند , اگر شک کند رکنى را جا آورده یا نه , و اعتنا نکند بعد یادش بیاید که آن را بجا نیاورده , چنانچه مشغول رکن بعد نشده , باید آن را بجا آورد , و اگر مشغول رکن بعد شده نمازش بنابر احتیاط باطل است , مثلا اگر شک کند رکوع کرده یا نه , و اعتنا نکند , چنانچه پیش از سجده دوم یادش بیاید که رکوع نکرده است , باید برگردد و رکوع کند و اگر در سجده دوم یادش بیاید , نمازش بنابر احتیاط باطل است .
1200 – کسى که زیاد شک مى کند اگر شک کند چیزى را که رکن نیست بجا آورده یا نه و اعتنا نکند و بعد یادش بیاید که آن را بجا نیاورده چنانچه از محل بجا آوردن آن نگذشته , باید آن را بجا آورد و اگر از محل آن گذشته نمازش صحیح است , مثلا اگر شک کند که حمد خوانده یا نه و اعتنا نکند چنانچه در قنوت یادش بیاید که حمد نخوانده باید بخواند , و اگر در رکوع یادش بیاید , نمازش صحیح است .
( ).

شک امام و ماموم

1201 – اگر امام جماعت در شماره رکعتهاى نماز شک کند , مثلا شک کند که سه رکعت خوانده یا چهار رکعت , چنانچه ماموم یقین یا گمان داشته باشد که چهار رکعت خوانده و به امام بفهماند که چهار رکعت خوانده است , امام باید نماز را تمام کند و خواندن نماز احتیاط لازم نیست و نیز اگر امام یقین یا گمان داشته باشد که چند رکعت خوانده است , و ماموم در شماره رکعتهاى نماز شک کند , باید به شک خود اعتنا ننماید.
( ).

شک در نماز مستحبى

1202 – اگر در شماره رکعتهاى نماز مستحبى شک کند , چنانچه طرف بیشتر شک نماز را باطل مى کند , باید بنا را بر کمتر بگذارد مثلا اگر در نافله صبح شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت , باید بنا بگذارد که دو رکعت خوانده است .
و اگر طرف بیشتر شک نماز را باطل نمى کند , مثلا شک کند که دو رکعت خوانده یا یک رکعت به هر طرف شک عمل کند , نمازش صحیح است .
1203 – کم شدن رکن نافله را باطل مى کند , ولى زیاد شدن رکن آن را باطل نمى کند.
پس اگر یکى از کارهاى نافله را فراموش کند و موقعى یادش بیاید که مشغول رکن بعد از آن شده باید آن کار را انجام دهد و دوباره آن رکن را بجا آورد , مثلا اگر در بین رکوع یادش بیاید که سوره حمد را نخوانده باید برگردد و حمد را بخواند و دوباره به رکوع رود.
1204 – اگر در یکى از کارهاى نافله شک کند, خواه رکن باشد یا غیر رکن , چنانچه محل آن نگذشته , باید بجا آورد , و اگر محل آن گذشته به شک خود اعتنا نکند.
1205 – اگر در نماز مستحبى دو رکعتى گمانش به سه رکعت یا بیشتر برود , باید اعتنا نکند و نمازش صحیح است .
و اگر گمانش به دو رکعت یا کمتر برود , باید بنابر احتیاط واجب به همان گمان عمل کند , مثلا اگر گمانش به یک رکعت مى رود , باید احتیاطا یک رکعت دیگر بخواند.
1206 – اگر در نماز نافله کارى کند که براى آن در نماز واجب سجده سهو واجب مى شود , یا یک سجده را فراموش نماید , لازم نیست بعد از نماز , سجده سهو یا قضاى سجده را بجا آورد.
1207 – اگر شک کند که نماز مستحبى را خوانده یا نه , چنانچه آن نماز مثل نماز جعفر طیار وقت معین نداشته باشد بنا بگذارد که نخوانده است و همچنین است اگر مثل نافله یومیه وقت معین داشته باشد و پیش از گذشتن وقت شک کند که آن را بجا آورده یا نه .
ولى اگر بعد از گذشتن وقت شک کند که خوانده است یا نه , به شک خود اعتنا نکند.
( ).

شکهاى صحیح

1208 – در نه صورت اگر در شماره رکعتهاى نماز چهار رکعتى شک کند , باید فکر نماید پس اگر یقین یا گمان به یک طرف پیدا کرد , همان طرف را بگیرد و نماز را تمام کند و گرنه به دستورهایى که گفته مى شود عمل نماید , و آن نه صورت از این قرار است : اول آنکه بعد از داخل شدن در سجده دوم شک کند که دو رکعت خوانده است یا سه رکعت , باید بنا بگذارد که سه رکعت خوانده است و یک رکعت دیگر بخواند و نماز را تمام کند و بعد از نماز بنابر احتیاط واجب یک رکعت نماز احتیاط ایستاده بجا آورد.
دوم شک بین دو و چهار بعد از داخل شدن در سجده دوم که باید بنا بگذارد چهار رکعت خوانده و نماز را تمام کند و بعد از نماز دو رکعت نماز احتیاط ایستاده بخواند.
سوم شک بین دو و سه و چهار بعد از داخل شدن در سجده دوم که باید بنا را بر چهار بگذارد و بعد از نماز دو رکعت نماز احتیاط ایستاده و بعد دو رکعت نشسته بجا آورد.
چهارم شک بین چهار و پنج بعد از داخل شدن در سجده دوم که باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد بعید نیست که این حکم جارى شود در هر موردى که طرف کمتر شک چهار رکعت باشد مثل شک بین چهار و شش و همچنین بعید نیست در هر مورى که شک کند بین چهار رکعت و کمتر از آن و زیادتر از آن پس از داخل شدن در سجده دوم , آنکه بتواند بنا را بر چهار بگذارد و وظیفه هر دو شک را انجام دهد یعنى نماز احتیاط بخواند از جهت احتمال آنکه از چهار رکعت کمتر خوانده باشد و بعد دو سجده سهو بیاورد از جهت احتمال آنکه بیش از چهار رکعت آورده باشد.
و در هر صورت اگر بعد از سجده اول و پیش از داخل شدن در سجده دوم , یکى از چهار شک گذشته براى او پیش آید , نمازش باطل است .
پنجم شک بین سه و چهار , که در هر جاى نماز باشد , باید بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کند و بعد از نماز یک رکعت نماز احتیاط ایستاده یا دو رکعت نشسته بجا آورد.
ششم شک بین چهار و پنج در حال ایستادن , باید بنشیند و تشهد بخواند و سلام نماز را بدهد و یک رکعت نماز احتیاط ایستاده یا دو رکعت نشسته بجا آورد.
هفتم شک بین سه و پنج در حال ایستادن , باید بنشیند و تشهد بخواند و سلام نماز را بدهد و دو رکعت نماز احتیاط ایستاده بجا آورد.
هشتم شک بین سه و چهار و پنج در حال ایستادن , باید بنشیند و تشهد بخواند و بعد از سلام نماز , دو رکعت نماز احتیاط ایستاده و بعد دو رکعت نشسته بجا آورد.
نهم شک بین پنج و شش در حال ایستادن , باید بنشیند و تشهد بخواند و سلام نماز را بدهد و دو سجده سهو بجا آورد.
و نیز بنابر احتیاط مستحب دو سجده سهو براى ایستادن بى جا در این چهار صورت بجا آورد.
1209 – اگر یکى از شکهاى صحیح براى انسان پیش آید چنانچه وقت نماز تنگ باشد که نتواند نماز را از سر گیرد نباید نماز را بشکند و بایستى به دستورى که گفته شد عمل نماید.
بلکه اگر وقت نماز وسعت هم داشته باشد احتیاط مستحب آن است که نماز را نشکند و به دستورى که گفته شد عمل نماید.
1210 – اگر یکى از شکهایى که نماز احتیاط براى آنها واجب است در نماز پیش آید , چنانچه انسان نماز را تمام کند , احتیاط مستحب آن است که نماز احتیاط را بخواند و بدون خواندن نماز احتیاط , نماز را از سر نگیرد , و اگر پیش از انجام کارى که نماز را باطل مى کند نماز را از سر بگیرد , نماز دومش هم بنابر احتیاط باطل است , ولى اگر بعد از انجام کارى که نماز را باطل مى کند , مشغول نماز شود , نماز دومش صحیح است .
1211 – وقتى یکى از شکهاى باطل براى انسان پیش آید , و بداند که اگر به حالت بعدى منتقل شود براى او یقین یا گمان پیدا مى شود , در صورتى که شک باطل او در دو رکعت اول نماز باشد , جایز نیست با حالت شک نماز را ادامه دهد , مثلا اگر در حال ایستادن شک کند که یک رکعت خوانده یا بیشتر و بداند که اگر به رکوع رود به یک طرف یقین یا گمان پیدا مى کند جایز نیست با این حال رکوع کند , و اما در بقیه شکهاى باطل ظاهرا مى تواند نماز را ادامه دهد تا یقین یا گمان براى او پیدا شود.
1212 – اگر اول گمانش به یک طرف بیشتر باشد , بعد دو طرف در نظر او مساوى شود , باید به دستور شک عمل نماید.
و اگر اول دو طرف در نظر او مساوى باشد و به طرفى که وظیفه او است بنا بگذارد , بعد گمانش به طرف دیگر برود , باید همان طرف را بگیرد و نماز را تمام کند.
1213 – کسى که نمى داند گماش به یک طرف بیشتر است یا هر دو طرف در نظر او مساوى است , باید به دستور شک عمل کند.
1214 – اگر بعد از نماز بداند که در بین نماز حال تردیدى داشته , که مثلا دو رکعت خوانده یا سه رکعت , و بنا را بر سه گذاشته , ولى نداند که گمانش بخواندن سه رکعت بوده یا هر دو طرف در نظر او مساوى بوده , لازم نیست نماز احتیاط را بخواند.
1215 – اگر بعد از ایستادن شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه و در همان موقع یکى از شکهایى که اگر بعد از تمام شدن دو سجده اتفاق بیفتد صحیح مى باشد براى او پیش آید , مثلا شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت , چنانچه به دستور آن شک عمل کند نمازش صحیح است , ولى اگر موقعى که تشهد مى خواند یکى از آن شکها اتفاق بیفتد , چنانچه بر فرض علم به آنکه دو سجده را آورده باید بنا مى گذاشت بر اینکه در رکعتى است که تشهد ندارد , نمازش باطل است , همچون مثالى که گذشت , و گرنه نمازش صحیح است , مثل اینکه شک کند دو رکعت خوانده یا چهار رکعت .
1216 – اگر پیش از آنکه مشغول تشهد شود یا پیش از ایستادن – در رکعتهایى که تشهد ندارد – شک کند که یک یا دو سجده را بجا آورده یا نه , و در همان موقع یکى از شکهایى که بعد از تمام شدن دو سجده صحیح است , برایش پیش آید نمازش باطل است .
1217 – اگر موقعى که ایستاده بین سه و چهار یا بین سه و چهار و پنج شک کند و یادش بیاید که یک یا دو سجده از رکعت پیش را بجا نیاورده نمازش باطل است .
1218 – اگر شک او از بین برود و شک دیگرى برایش پیش آید , مثلا اول شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت , بعد شک کند که سه رکعت خوانده یا چهار رکعت , باید به دستور شک دوم عمل نماید.
1219 – اگر بعد از نماز شک کند که در حال نماز مثلا بین دو و چهار شک کرده یا بین سه و چهار , مى تواند به دستور هر دو شک عمل کند و نیز مى تواند نماز را بشکند و پس از انجام کارى که نماز را باطل مى کند آن را دوباره بخواند.
1220 – اگر بعد از نماز بفهمد که در حال نماز شکى براى او پیش آمده , ولى نداند از شکهاى باطل یا صحیح بوده , و اگر از شکهاى صحیح بوده نداند کدام قسم آن بوده است , جایز است نماز را بهم زده و دوباره بخواند.
1221 – کسى که نشسته نماز مى خواند , اگر شکى کند که باید براى آن یک رکعت نماز احتیاط ایستاده یا دو رکعت نشسته بخواند , باید یک رکعت نشسته بجا آورد.
و اگر شکى کند که باید براى آن دو رکعت نماز احتیاط ایستاده بخواند , باید دو رکعت نشسته بجا آورد.
1222 – کسى که ایستاده نماز مى خواند , اگر موقع خواندن نماز احتیاط از ایستادن عاجز شود , باید مثل کسى که نماز را نشسته مى خواند که حکم آن در مساله پیش گفته شد , نماز احتیاط را بجا آورد.
1223 – کسى که نشسته نماز مى خواند , اگر موقع خواندن نماز احتیاط بتواند بایستد , باید به وظیفه کسى که نماز را ایستاده مى خواند عمل کند.


الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

اَللّهُمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج به حق زینب کبری سلام الله علیها

حتما ببینید

فتوای امام خامنه ای درباره روزه ماه رمضان در شرایط کرونا

پرسش و پاسخ به شرح زیر است: سؤال: در شرایط کنونی که بیماری کرونا شیوع پیدا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *