رساله اجوبه الاستفتائات

حضرت آیت الله جوادی آملی (مدظلّه العالی)


نکته: تمام این مطالب از سایت اسراء گرفته شده است

احكام نماز

1.در جريان شركت در نماز جماعت مسجدالنبي و مسجدالحرام، بعضاً اتصال برقرار نيست، آيا بدون اتصال، نماز اقامه شده صحيح است؟ همچنين است پيشاني گذاشتن بر فرش به جاي مُهر.

با توجه به اوضاع مزبور صحيح است.

11/10/78

 

2.سؤال: قضاء نماز را در چه موقعي می‌توان خواند؟ يعني قضاي نماز صبح را می‌شود ظهر خواند؟

جواب: قضاء را در تمام اوقات می‌توان بجا آورد مگر آنكه موجب قضاء شدن نماز ادائي شود.‏

جوادي آملي ٢٢/٢/١٣٧٤‏

 

3.سؤال: آيا طي مسافت بيش از حد شرعي در بلد كبيرة تهران ازمحل كار تا منزل موجب شكسته شدن نماز و ‏بطلان روزه می‌شود يا خير؟

جواب: تهران بزرگ همانند شهرهاي ديگر است، پيمودن مسافت‌های درون شهری موجب قصر نماز يا ابطال روزه ‏نيست.‏

جوادي آملي ٧/٩/١٣٧٤‏

 

4.سؤال: آيا بعد از نماز جمعه و عصر، خواندن مجدّد نماز ظهر و عصر و يا عصر تنها لازم است، در چه صورت ‏عمل به استحباب كفايت می‌كند؟

جواب: نماز جمعه وظيفه نماز ظهر روز جمعه است. اعاده ظهر يا عصر لازم نيست.‏

جوادي آملي ١/١٢/١٣٨٠‏

5.سؤال: قسمتی از مسجد به عنوان كتابخانه و فعاليتهای فرهنگی بسيج اختصاص دارد و فقط در شب‌های احياء در ‏اختيار نمازگزاران قرار میگيرد و زمانی كه نماز جماعت برقرار نباشد بعضاً به صورت فرادي نماز اقامه میشود ‏مستدعی است نظر مبارك را در زمينهٔ ادامه فعاليت بسيج در مكان فوق الذكر مرقوم فرمائيد.‏

جواب:
١ _ مكان مزبور جزء مسجد است و رعايت احكام مسجد در آن لازم است.‏
‏٢ _ استفاده فرهنگی و مانند آن كه مطابق اهداف نظام اسلامی باشد جائز است.‏
‏٣ _ رعايت وفاق و نظر مساعد توليت و هيئت امنا راجح است.‏

جوادی آملی ٢/٣/١٣٨١

 

6.سؤال: نماز خفتن چيست و شرايط آن چگونه است؟

جواب: نماز عشاء (خفتن) و احكام آن در رساله نوشته شده.‏

جوادی آملی ٢٢/٣/١٣٨١‏

 

7.سؤال: آيا می‌شود در نماز جمعه و جماعت به جای اقتداء به امام حاضر به آقا اميرالمؤمنين علی (عليه‌السلام) ‏اقتداء نمود؟

جواب: بايد به امام جماعت حاضر اقتدا كرد.‏

جوادی آملی ٢٢/٣/١٣٨١‏

 

8.سؤال: آيا گفتن ذكرهای مستحبی كه معمول هستند در نماز استيجاری واجب است يا خير؟‏

جواب:
قول يا فعل مستحب اگر صريحاً در عقد اجاره قيد شود يا مورد انصراف عقد باشد رعايت آن لازم است وگرنه ‏لازم نيست.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

 

9.سؤال: بعد از نمازي كه سجده سهو در آن واجب شده است بجا آوردن سجده سهو، برای آن نماز مقدم است يا ‏سجده به خاطر سهو نمازهای گذشته؟

جواب: انجام سجدهٔ سهو فوری است ترتيب واجب نيست اولی تقديم سجدهٔ سهو نمازی است كه به آن اشتغال ‏داشت.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

 

10.سؤال: اگر در سجده سهو، اشتباهاً ذكری ديگر بگويد، حكمش چيست؟‏

جواب: سجده سهو باطل نمیشود.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

11.سؤال: رعايت نكردن صحيح بعض مستحباب نماز (مثلاً بالا بردن صحيح دست در تكبير) چه حكمی دارد؟

جواب: اشكال ندارد.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١

12.سؤال: ماهيت قيام متصل به ركوع چيست؟ آيا وجودی جدا از قيام هنگام قرائت دارد؟

‏جواب: قيام متصل به ركوع مانند قيام در حال تكبيرة الاحرام ركن است و قيام در حال قرائت واجب غير ركنی است.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

13.سؤال: در صورت جدايی قيام هنگام قرائت از قيام متصل به ركوع معناي اتصال چيست؟

جواب: معناي اتصال آنست كه ركوع بعد از قيام باشد و بين قيام قبلي و ركوع بعدي حالتی غير از قيام فاصله نشود.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

14.سؤال: شخصی ناخواسته و به خاطر پرش حنجره كلمه‌ای از قرائتش را جهراً (با صدای بلند) میخواند در حالي ‏كه میبايست بدون جهر بخواند، حال بايد آن را تكرار كند يا نه؟

جواب: احوط تكرار است.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

15.سؤال: در صورتی كه هنوز ذكر قنوت تمام نشده، دستش را حركت دهد يا پايين آورد و يا قبل از بالا بردن شروع ‏به قنوت خواندن كند، نمازش چه حكمی دارد؟

جواب: اشكال ندارد.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

 

 

 

16.سؤال: آيا حكم كلّی برای جاهل و ناسی احكام نماز وجود دارد؟‏

جواب: برای نسيان موضوع يا حكم، جهل به موضوع يا حكم در صورت قصور (در غير ركن) حكم كلی ثابت است. ‏در خصوص جهر و اخفات و در اتمام به جای قصر جاهل مقصّر هم معذور است و حكم عام در همه موارد عفو و ‏عذر است.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

١7ـ شرايط بلاد كبيره چيست و آيا تهران از بلاد كبيره است؟

پاسخ: تهران با شهرهای ديگر فرقی ندارد. اگر شهری بين محلهای آن فاصله باشد، به طوری كه عرفاً چند شهر محسوب شود، از بلاد كبيره است.

جوادی آملی ٣١/١/٧٤.

٢0ـ اگر تهران از بلاد كبيره باشد، در چه صورتی نماز قصر میشود و روزه، حكم روزهي مسافر میيابد؟

پاسخ: نماز در تهران، برای تهرانیها يا كسانی كه قصد دهروز كردهاند، تمام میباشد و روزه نيز صحيح است.

جوادی آملی ٣١/١/٧٤.

 

21ـ امام جماعت مشغول خواندن نماز مغرب بود و در ركعت سوم مأمومی به او اقتدا كرد. امام به اشتباه چهار ركعت خواند و پس از اتمام نماز، فهميد كه چهار ركعت خوانده است. حكم نماز امام و مأموم چيست؟

پاسخ: الف) نماز امام در فرض مزبور، گرچه از اول صحيح بود، ولی در اثر اضافه ركن، باطل شد.
ب) نماز مأموم، چون به وظيفهي خود عمل نمود، صحيح است.

جوادی آملی ٢٤/٧/٧٤.

 

22ـ محل كار اينجانب، نيروی مقاومت سپاه تهران و محل سكونتم، پاكدشت، در حدود ١٨ كيلومتری تهران است و از منزل تا محل كارم حدود ٢٥ كيلومتر فاصله است. با توجه به اينكه كه قصددارم چند سال در تهران اقامت داشته باشم، آيا می توانم در شهرستان پاكدشت قصد وطن دوم نمايم؟ آيا برای تحقق وطن، قصد ده روز لازم است؟ آيا می توانم به همه جای تهران، حتی شميرانات و شهر ری هم تردّد نمايم؛ بدون اين كه به قصدم خلل وارد شود؟ در اين صورت، تكليف روزه ام چيست؟

پاسخ: اتخاذ وطن دوم جايز است. بعد از قصد توطّن، بايد مقداری كه عرفاً صدق وطن نمايد، بماند. قبل از صدق وطن، قصد دهروز لازم است. بعد از صدق وطن، رفتن به تمام مناطق تهران موجب قصر نماز يا افطار روزه نمی شود.

جوادی آملی ١/١٢/٨٠.

 

23ـ نظر حضرتعالی دربارهي افزودن اين شهادت (أشهد أنّ فاطمة الزّهراء عصمة الله الكبري و حجّة الله علی الحجج) به قصد ثواب و رجاء، در فصول اذان و اقامه، پس از شهادت به ولايتِ اميرِ مؤمنان (عليه السّلام) چيست؟

پاسخ: الف) هيچ ترديدی در عصمت حضرت فاطمه زهرا (عليها السّلام) نيست.
ب) هيچ شكّی در حجّت الهی بودن آن حضرت نيست.
ج) شهادت مزبور در خارج اذان و اقامه گفته شود؛ نه در فصول آنها.

جوادی آملی

 

 

 

 

24 ـ شركت در مراسمِ تشييع، تدفين و نمازِ كسي كه خودكشي كرده است، چه حكمي دارد؟

پاسخ: مورد سؤال اشكال ندارد.

جوادي آملي ١/١١/٨١.

 

25 ـ آيا افزودنِ شهادت بر ولايت علي (عليه السلام) در تشهد نماز، به قصد رجاء جايز است؟

پاسخ: در امامت و ولايت اميرِ مؤمنان (عليه السلام) ترديدي نيست، ولي در تشهد نماز گفته نشود.

جوادي آملي ١/١١/٨١

 

‏26.ـ نظر حضرت‌عالی درباره‌ي افزودن اين شهادت (أشهد أنّ فاطمة الزّهراء عصمة الله الكبري ‏و حجّة الله علی الحجج) به قصد ثواب و رجاء، در فصول اذان و اقامه، پس از شهادت به ‏ولايتِ اميرِ مؤمنان (عليه السّلام) چيست؟

پاسخ:
الف) هيچ ترديدی در عصمت حضرت فاطمه زهرا (عليها السّلام) نيست.‏
ب) هيچ شكّی در حجّت الهی بودن آن حضرت نيست.‏
ج) شهادت مزبور در خارج اذان و اقامه گفته شود؛ نه در فصول آن‌ها.

جوادی آملی

 

‏27 ـ شركت در مراسمِ تشييع، تدفين و نمازِ كسي كه خودكشي كرده است، چه حكمي ‏دارد؟

پاسخ: مورد سؤال اشكال ندارد.

جوادي آملي ١/١١/٨١.‏

 

‏28 ـ آيا افزودنِ شهادت بر ولايت علي (عليه السلام) در تشهد نماز، به قصد رجاء جايز است؟

پاسخ: در امامت و ولايت اميرِ مؤمنان (عليه السلام) ترديدي نيست، ولي در تشهد نماز گفته نشود.

جوادي آملي ١/١١/٨١

 

29- حکم فراگيري علم تجويد به طور کامل در مورد قرائت قرآن و به طور خاص در مورد قرائت نماز چه مي باشد؟

1- فراگيري قرائت صحيح براي نماز لازم است.
2- رعايت برخي از قواعد تجويد در نماز لازم نيست.
3- رعايت قواعد تجويد در قرائت قرآن خوب است.

جوادي آملي 1/11/1381

 

30- سؤال: اگر كسی نداند كه ارتباطش با امام جماعت قطع شده است، بعد بفهمد، آيا آن قسمت از نمازش صحيح ‏است؟

جواب: اگر وظيفه فرادی را انجام داده باشد اصل نماز صحيح است هر چند جماعت مختل شده باشد.‏

جوادی آملی ١٦/٤/١٣٨١‏

 

 

 

31- آيا مسح سي‌دي‌هاي قرآني نيز مستلزم داشتن وضو است يا خير؟

مسح سي‌دي‌هاي قرآن بدون وضو حرام نيست.

جوادي‌ آملي‌، 23/2/8٣.

 

32- در نماز آيا جوهر خودكارهاي معمولي مانع از آب وضو مي‌شود يا خير؟

اگر جِرم جوهر مانع رسيدن آب وضو به محلّي كه بايد شسته شود باشد وضو صحيح نيست و اگر جِرم آن برطرف شده فقط رنگ آن باقي باشد وضو صحيح است.

جوادي‌ آملي‌، 23/2/8٣.

 

33- به فتواي حضرتعالي، در ايام [ليالي] مقمره، با شنيدن اذان از صدا و سيما، اقامه نماز صبح جايز است يا نه؟ زيرا حضرت امام بر اين نظر بودند كه بايستي حدود 15 دقيقه از اذان صبح بگذرد سپس نماز اقامه شود.

ليالي مُقمره با شب‌هاي ديگر تفاوتي ندارد.

جوادي‌ آملي‌

34- نظر حضرتعالي درباره نماز استداره [ در مسجد الحرام] كدام است؟ آيا در چنين شرايطي ما مجاز به خواندن نماز بر جماعت هستيم؟

نماز استداره در صورت عدم تقدم مأموم به امام صحيح است.

جوادي‌ آملي‌

 

35- واحد روابط عمومي بعضی از ادارات دولتی متولي برگزاري مراسمات (نماز جماعت، عيد غدير، محرم حسيني و...) مي‌باشد. با عنايت به تعظيم شعائر اسلامي و در عين حال رعايت نحوهٴ مطلوب خدمات‌رساني
به ارباب رجوع خواهشمند است به دو سؤال ذيل به صورت شفاف پاسخ فرماييد.
سؤال1: با عنايت به موارد مزبور، برگزاري نمازجماعت قريب به نيم ساعت از وقت اداري را مي‌گيرد، اقامه آن در اول وقت نماز و يا پايان وقت اداري (يعني حدود ساعت 30/13 الي 14) چه حكمي دارد؟
سؤال2: با عنايت به موارد فوق‌الذكر در طول سال به طور متوسط در هر فصل (3 ماه) يك مراسم در اول ساعت اداري از ساعت 8 الي 9:30 دقيقه برگزار مي‌شود كه در مجموع 4 مراسم به مدت 6 ساعت مي‌باشد با توجه به اثربخشي اين‌گونه مراسمات در تقويت بنيه
ٴ ديني و تجديد قواي معنوي همكاران و با در نظر گرفتن رعايت حال ارباب رجوع، برگزاري اين‌گونه مجالس مذهبي چه حكمي دارد؟

جواب1: در صورت توافق مسئولان اداري، برگزاري نماز جماعت در اول وقت بهتر است.
جواب2: برگزاري مراسم مزبور بدون منع مسئولان اداري، و بدون تضييع حق رجوع‌كنندگان جايز است.

جوادي آملي 4/12/1384

 

 

 

 

 

 

36- سؤال1: آيا خواندن در تشهد نماز الشهادة الثالثة المقدسه يعني «أشهد أنّ عليّاً اميرالمؤمنين(عليه السلام) وليّ‌الله واولاده المعصومين حجج الله» جايز است يا جايز نيست آيا مبطل نماز است يا مبطل نماز نيست؟
سؤال2: آيا خواندن در ركوع و سجود و قنوتِ نماز «الحمد لله الذي جعلنا من المتمسّكين بولاية علي‌بن‌ابي‌طالب» جايز است يا جايز نيست آيا مبطل نماز است يا مبطل نماز نيست؟

جواب1: اهل‌بيت عصمت و طهارت(عليهم السلام) عِدْل قرآن و حكم و حجّت بالغهٴ الهي‌ند.
جواب2: از شهادت سوم در نماز جدّاً پرهيز شود.
جواب3: درخواست ادامه
ٴ تولّي آن ذوات مقدّس در قنوت و مانند آن جايز است.

جوادي آملي 22/1/1387

 

37- نظر حضرتعالي درباره نماز استداره [ در مسجد الحرام] كدام است؟ آيا در چنين شرايطي ما مجاز به خواندن نماز بر جماعت هستيم؟

نماز استداره در صورت عدم تقدم مأموم به امام صحيح است.

38- هشت فرسخ شرعي كه نماز شكسته مي‌شود ابتدايش از محل سكونت و انتها محل استقرار در شهر ديگر است يا انتهاي شهر مبدأ و ابتداي شهر مقصد؟

مسافت شرعي از انتهاي شهر مبدأ و ابتداي شهر مقصد است.

جوادي آملي 12/9/1378

 

39- در مسجد كوفه و حرم سيّدالشهداء مسافر مخيّر بين نماز شكسته و تمام مي‌باشد, آيا اين حكم شامل شهر كوفه از جمله مسجد سهله نيز مي‌شود؟ و آيا رواقهاي حرم امام حسين(عليه السلام) نيز همين حكم را دارند و مقدار حائر حسيني چقدر مي‌باشد؟

حكم تخيير مخصوص مسجد كوفه و نيز مختصّ حرم امام حسين(عليه السلام) است. آنچه حرم محسوب مي‌شود مشمول تخيير است. رواق و صحن محل تخيير نيستند.

جوادي آملي 12/9/1387

 

40- اگر مأموم در نماز جماعت تكبيره‌الاحرام را گفت و امام سر از ركوع برداشت, وظيفه مأموم چيست؟ آيا مي‌تواند نماز را بشكند يا صبر كند امام براي ركعت دوم برخيزد و به نماز خود به عنوان ركعت اول ادامه دهد؟ و اگر اين فاصله طولاني باشد مانند اينكه امام تشهد را مي‌خواند تكليف چيست؟

در صورتي كه فاصله زياد نباشد به طوري كه متابعت صدق كند مي‌تواند صبر كند و به ركعت بعدي امام متصل شود واگر فاصله زياد باشد قصد فرادا نمايد.

جوادي آملي 12/9/1387

 

41- اگر در صف اول نماز جماعت دو يا چند نوجوان مميّز غير بالغ فاصله شوند چه صورت دارد؟ معيار مميّز بودن چيست؟

1.اگر نابالغ شرایط نمازگزار را داشته باشد عبادت او مشروع و فاصلة حاصل از نمازگزاري وي ضرر ندارد.
2. معيار مميّز بودن تشخيص خوب و بد در حدّ متعارف است.

جوادي آملي 12/9/1387

 

42- نصب عكس در مساجد چه صورت دارد. اگر اين عكسها رو به قبله نباشد چطور؟

1.منقوش نمودن ديوار مسجد به عكس مكروه است
2. نماز خواندن در مكاني كه در آن عكس است هر چند مقابل نباشد مكروه است.
3. نصب عكس مناسب مسجد نيست.

43- انجام نماز و روزه قضا براي ديگري توسط فردي كه خود نماز و روزه قضا بر عهده دارد چه صورت دارد؟

1.اگر نيابت از ديگري موجب ضيق يا فوت تكليف خود نمي‌شود جايز است.
2. و اگر موجب آن باشد هر چند حرام است ولي قضاي ديگري صحيح است.

جوادي آملي 12/9/1387

 

44- در يکي از روستاهاي شهرستان ما مسجدي با قدمت 45 سال در حال تخريب مي باشد. و با توجه به اينکه مهندسين ساختمان نظر به تخريب کلي بنا و ساخت مجدد آن داده اند و مومنين و متدينين اين روستا هم آماده کمک رساني جهت ساخت مجدد آن مي باشند از محضر معظم له خواهشمند است نظر مبارک را در ارتباط با تخريب مسجد و ساخت مجدّد آن مرقوم فرماييد تا موجبات آرامش قلوب مومنين و متدينين اين روستا فراهم گردد.

عمران مسجد، بازسازي و نوسازي آن جايز بلکه راجح است.

جوادي آملي7/7/87

 

45- مستدعي است بيان فرماييد که ساختن گنبد و گلدسته براي مساجد و حسينيه ها ـ که امروزه به عنوان نمادهاي مذهبي براي اين مکان شمرده مي شود ـ در شرع انور چه حکمي دارد؟

1.شرع انور نسبت به نمادهاي مرقوم ترغيب نفرموده است.
2.شايسته است مومنان اعزّهم الله از اينگونه نمادها پرهيز فرمايند.

جوادي آملي، 20/2/88»

احكام تقليد

١ـ آيا حضرتعالي بقاء بر تقليدِ مرجعِ ميت را جايز مي‌دانيد؟

پاسخ: بقاء بر تقليد ميت، جايز است.

جوادي آملي، ١٣/٩/٧٣

 

٢ـ آيا بقاء بر تقليد مجتهد متوفايي كه از مجتهدان موجود اعلم باشد، همه مسايل را شامل مي شود (اعم از مسايلي كه مكلف عمل نموده يا نه)؟

پاسخ: اگر ميت از احياء اعلم باشد، در موارد اختلاف با فتواي احياء بقاء بر تقليد وي لازم است. محور بقاء اعم از آن است كه عمل شده باشد يا نشده باشد.

جوادي آملي ٢٧/٩/٧٣

 

٣ـ مراد از تقليد چيست؟

پاسخ: تقليد همان التزام و تعهد به فتاواي مرجع معين است.

جوادي آملي ٣٠/١/٧٤

 

٤ـ در بقا بر تقليد ميت، آيا شرطي را معتبر ميدانيد؟

پاسخ: صِرف تحقق تقليد از مرجع معين، براي جواز بقاء بر تقليد او بعد از رحلت، كافي است.

جوادي آملي ٣٠/١/٧٤

 

٥ـ فرزندانم به سنّ تكليف تشرّف يافتهاند و ميخواهند از حضرتعالي تقليد كنند. آيا ميتوانند به دليل عدم وجود رساله شما، از رساله امام استفاده كنند؟

پاسخ: فرزندان شما طبق آخرين رساله امام راحل (قدس سره) عمل نمايند و موارد اختلافنظر را استفتاء كنند.

جوادي آملي ٣٠/٣/٧٤

 

٦ ـ آيا براي اعلم بودن مرجع تقليد، علم روز شرط است يا سبقت او بر ديگران در مجتهد شدن؟

پاسخ: هر كس در مقام مرجعيت، از ديگران اعلم بود يا ديگران از او اعلم نبودند. مرجع تقليد است.

جوادي آملي ٨/٤/٧٤

 

7.آيا مسائل سي و چهارگانه باب تقليد از كتاب شريف تحريرالوسيله پس از رحلت حضرت امام(ره) براي كساني كه معتقد به اعلميت آن بزرگوار هستند، اكنون نيز قابل تقليد مي‌باشند و يا اينكه در تمامي آنها بايد به مجتهد زنده رجوع نمايند؟

سؤال2: آيا نظر شريف در مورد مقلِّدين حضرت امام خميني(ره) كه معتقد به اعلميت آن بزرگوار هستند پس از رحلت حضرت آيت‌الله العظمي اراكي(ره) كه اذن بقاء بر تقليد را داده بودند و اكنون به اذن حضرت‌عالي بقاء بر تقليد دارند، همانند نظر شريف حضرت امام در مسألة چهارده از باب تقليد كتاب شريف تحريرالوسيله است يا خير؟

مباحث اجتهاد و تقليد تحريرالوسيله موارد اختلاف نظر در 34 مسألة تحرير
1)مسأله 2 التقليد هو الإلتزام بالعمل بفتوي مجتهد معين و إن لم يعمل بَعدُ.
2)مسأله... يجب العدول إلي الثاني الأعلم في مورد الإختلاف إذا لم يكن فتوي الأوّل موافقاً للاحتياط.
3)مسأله12... يجب العدول فيما إذا لم يكن فتوي الأوّل موافقاً للإحتياط.
4)مسأله13 و يجب الرجوع إلي الحي الأعلم في مورد الاختلاف إذا لم يكن فتوي الميت موافقاً للإحتياط.
5)مسأله14...الأظهر البقاء علي تقليد الثاني.
6)مسأله21...لا مجال للحصر بل أي طريق يثبت بها فتوي المجتهد و يعلم به، يكتفي بذلك.
7)مسأله23 يجب تعلّم المسائل التي يبتلي بها غالباً من العبادات و غيرها.
8)مسأله 32 إن كانت هناك قرينة علي اعتبار كيفية خاصّة ي العمل تلزم رعايتها سواء كانت مطابقة لتقليد الموكل أم لا أو مطابقة لوظيفة الميت أم لا و إن لم تكن هناك قرينة علي رعاية كيفية خاصّة الأظهر هو رعاية العامل وظيفة نفسه، لانه المأمور بذلك العمل من ناحية الغير وأما الولي فلا مجال له إلا العمل بوظيفته لأن الأمر متوجّه إليه بدءً.

قم 2/2/1375 جوادي آملي

 

8.مستدعي است نظر شريف را در خصوص «جواز» يا «وجوب» بقاء بر تقليد از حضرت امام خميني(قده) بيان فرماييد.
آيا بقاء بر تقليد مجتهد متوفّي اعلم از احياء تمام مسائل (اعمّ از مسائلي كه مكلّف عمل نموده يا ننموده) را شامل مي‌شود يا خير؟

بقاء بر تقليد ميت جايز است.
جواب2: اگر ميت اعلم از احياء باشد بقاء بر تقليد در موارد اختلاف با فتواي احيا لازم است.
جواب3: محور بقاء اعم از آن است كه عمل شده باشد يا نشده باشد.

جوادي آملي 27/9/1383

 

9.حكم دو امام جماعت با شرايط ذيل در خصوص دريافت حق‌الزحمه چگونه مي‌باشد:
يكي شغل معلمي دارد و در يكي از مساجد نماز مي‌گذارد.
و ديگري هيچ‌گونه شغلي ندارد و تنها به عنوان امام جماعت به بيان احكام و تفسير قرآن در يكي از مساجد شهر مشغول مي‌باشد.

جواب1: امام جماعت مي‌تواند از بيت‌المال سهم معين دريافت نمايد.
جواب2: براي دريافت از بيت‌المال نه اشتغال به تعليم و مانند آن مانع است و نه شغل نداشتن شرط است.

جوادي آملي 28/8/1386

 

10.نظر حضرتعالي درباره رجوع به مجتهد حي اعلم از ميت چيست؟

واجب است.

 26/8/87

 

11.اگر کسي در اعلميت مجتهد حي نسبت به مجتهد مِيت شک کند، و يا اينکه هر دو [مجتهد حي و ميت] را در اعلميت مساوي بداند، وظيفه اش چيست؟

در هر دو فرض، رجوع به حي جايز است.

17/8/87

 

12.اگر مكلف نداند مرجعش در مسأله‏اي احتياط واجب كرده و به صورت ناخودآگاه طبق فتواي فالاعلم عمل نمايد، آيا عمل او صحيح است؟

عمل وي با استناد به فالاعلمِ واجد شرايط، صحيح است، هرچند بعد از عمل باشد.

 22/8/87

 

 

 

 

 

13.لطفا ارشاد فرماييد تکليف افرادي که مي خواهند ابتداء از حضرتعالي تقليد نمايند و سابقه تقليد از مراجع ديگري را ندارند ـ با توجه به اينکه رساله عمليه منتشر نشده است ـ چيست؟

فعلاً مطابق آخرين رساله امام(ره) و نيز آخرين جوابهاي ايشان از استفتاها عمل کنند و مسائلي که مورد نياز است و در نوشته هاي ياد شده از امام (ره) نباشد از دفتر اينجانب سوال نمايند.

جوادي آملي 16/8/88

 

احكام طهارت

1.سؤال: ١ _ حكم رطوبتي كه بعد از بول و عمل استبراء از انسان خارج مي‌شود چيست؟
‏٢ _ چون فكر مي‌كنم كه اين رطوبت نجس است هر روز لباسهايم را آب مي‌كشم و براي نماز خودم را مي‌شويم ‏گاهي هم كمتر به دستشوئي مي‌روم، اين باعث بيماري نيز برايم گشته است. مدتي است كه به اين وسواس دچار شدم ‏لطفاً مرا از اين مشقت نجات بدهيد.‏

جواب:
١ _ رطوبت مشكوك اگر بعد از استبراء باشد پاك است.‏
‏٢ _ فكر مزبور وسوسه است آن را اعتناء نكنيد و عبادات خود را بدون تكلّف انجام دهيد.‏

جوادي آملي ٢٤/٣/١٣٧٤‏

 

2.سؤال: آيا طبق آيه شريفهٔ تطهير ميشود استدلال نمود كه معصومين (عليهم‌السلام) از هر گونه پليدي و نجاست ‏ظاهري و باطني حتي نجاست خون و ...، پاك ميباشند؟

جواب:

 ١ _ معصومان (عليهم‌السلام) از هر گناهي اعم از كوچك و بزرگ طاهراند.‏
‏٢ _ معناي آيه
ٔ تطهير، طهارت معصومان از هر رجس است.‏
‏٣ _ معناي آيه
ٔ تطهير اين نيست كه رجس آنان مانند خون و . . . پاك است.‏
‏٤ _ سعي كنيد در معارف عميق قرآن و عترت تدبر شود نه در اينگونه مسائل.‏

جوادي آملي ١٢/٤/١٣٨١‏

 

3ـ درباره حكم به نجاست چيزي، آيا يقين لازم است يا گمان غالب و ظاهر كفايت ميكند؟

جواب:

 نجاست چيزي با يقين، اطمينان، شهادت دو عادل، اخبار صاحب يد و استصحاب، ثابت ميشود. صرف گمان يا مطلق ظهور حجت شرعي نيست.

جوادي آملي ١٦/٤/٨١

 

 

 

4.سؤال: در حكم به نجاست شيء، يقين لازم است يا گمان غالب و ظاهر نيز كفايت ميكند؟

جواب:

 نجاست چيزي با يقين، اطمينان، شهادت دو عادل، اخبارِ صاحب يد و استصحاب ثابت ميشود.‏

جوادي آملي ١٦/٤/١٣٨١‏

 

5. آيا الكل صنعتي كه براي مصرف در، ميز و صندلي به كار ميرود، پاك است؟

جواب:

 پاك است تا زماني كه نجاست آن احراز شود.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

6.سؤال: چه چيزهايي موجب جنابت در بانوان مي‌شود آيا خوش آمدن و سست شدن بدن و پرش بدن بدون آنكه ‏مني خارج شود غسل دارد يا خير؟

جواب:

 الف _ خوش آمدن، سست شدن بدن مادامي كه مني خارج نشود موجب جنابت نيست.‏
ب _ دو چيز موجب جنابت زن مي‌شود يكي خروج مني و ديگري دخول.‏

جوادي آملي

 

7.سؤال: چه چيزهايي موجب جنابت در بانوان مي‌شود آيا خوش آمدن و سست شدن بدن و پرش بدن بدون آنكه ‏مني خارج شود غسل دارد يا خير؟

جواب:

 الف _ خوش آمدن، سست شدن بدن مادامي كه مني خارج نشود موجب جنابت نيست.‏
ب _ دو چيز موجب جنابت زن مي‌شود يكي خروج مني و ديگري دخول.‏

جوادي آملي

 

8 ـ آيا اهل كتاب (يهوديان، مسيحيان، زرتشتيان و ارمنيها) نجس هستند؟

جواب:

اهل كتاب ذاتاً پاكند و اگر در اثر آلوده شدن به چيزهاي نجس، متنجّس شوند، با تطهير پاك ميشوند.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

9. در صورت پاك بودن اهل كتاب، استفاده از پوست حيوانات حلالگوشت و غذاهاي آنان چه حكمي دارد؟

جواب:

 الف) استفاده از غذاهاي اهل كتاب در صورتي كه به چيزهاي نجس، مانند شراب، گوشت خوك و ... آلوده نشده باشد، جايز است.
ب) اگر اهل كتاب حيوان حلالگوشت قابل ذبح را با نام خدا، رو به قبله ذبح كنند، حلال و پاك است.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

10.اگر فردي به حلال جنب شده باشد و عرق كند، لباسهايش نجس مي‌شود يا نه؟

جواب:

عرق جنب از حلال پاك است.

جوادي‌ آملي‌، 23/2/8٣.

 

11.اگر در روزهاي هشت يا نُه عادتي ترشح كم‌رنگ ببينيم جزء عادت محسوب مي‌شود؟

جواب:

اگر روزهاي هشتم و نهم از ايام عادت باشد، حيض محسوب است.
اگر بيش از ايام عادت باشد، بررسي شود، اگر تا ده روز قطع شود حيض است و اگر از ده روز بگذرد، تمام روزهايي كه بيش از عادت است استحاضه است و در مدت بررسي بايد احتياط نمود يعني وظيفه حال استحاضه را كه خواندن نماز و گرفتن روزه است انجام داد و آنچه بر حائض حرام است مانند دست زدن به خطّ قرآن و توقف در مسجد را ترك كرد.

جوادي آملي

احكام روزه

1.اگر غواص با لباس مخصوص خود زير آب رود حكم روزه‌اش چيست؟

جواب:

روزه‌اش صحيح است، عمدا سر را زير آب بردن باطل، در اين صورت سر زير جايي مخصوص است هرگز آبي به سر نمي‌رسد.

جوادی آملی 11/10/78

2.در باب صوم به چه دليل اكل و شرب غيرمعتاد هم مبطل است؟ (من طلبه هستم و دليل فقهي اين مطلب را خواهان)

جواب

1: در صورتي كه اكل و شرب از طريق معتاد يا دهان باشد روزه باطل مي‌شود هر چند مأكول و مشروبِ معتاد، يعني خوراكي نباشند و دليل آن اطلاق ادلّه است.
جواب2: در صورتي كه اكل و شرب از طريق غيرمعتاد مثلاً تزريق باشد هر چند برخي ادعاي انصراف ادلّه ابطال اكل و شرب را مطرح نمودند ليكن اگر كاملاً اثر تغذيه را داشته باشد مانند سُرُم مشمول اطلاق دليل خواهد بود.

جوادي آملي 11/10/78

 

 

 

احكام خمس

1. بنده امسال به حج تمتّع مشرّف مي‌شوم، به اين منظور، حدود سه سال پيش ثبت‌نام كرده و مبلغ يك ميليون تومان به حساب سازمان حج و زيارت واريز كردم، با توجه به اينكه هيچ‌گونه اختياري وجود نداشته و براي تشرّف، ملزم به مقررات دولت بوده‌ام، آيا به پول واريز شده خمس تعلق مي‌گيرد؟

جواب:

اگر از درآمد همان سال بود نه پس‌انداز قبلي خمس ندارد.

جوادي آملي

 

2.سؤال: آيا اجازات كتبي از حضرت امام (رضوان الله تعالی) را تفويض مي‌فرمائيد؟

جواب: اجازه‌هاي كتبي امام راحل(ره) تنفيذ مي‌شود.‏

جوادي آملي ٣١/١/١٣٧٤‏

 

3.سؤال: تجارت با پولي كه خمس آن داده شد و شريكي كه خمس پول خود را نداده چه صورت دارد؟

جواب: معامله نسبت به خصوص خمس، محتاج به اجازه است، و قبل از اذن، تصرف در آن جائز نيست.‏

جوادي آملي ٣١/١/١٣٧٤‏

 

4.سؤال: تجارت با پولي كه خمس آن داده شد و شريكي كه خمس پول خود را نداده چه صورت دارد؟

جواب: معامله نسبت به خصوص خمس، محتاج به اجازه است، و قبل از اذن، تصرف در آن جائز نيست.‏

جوادي آملي ٣١/١/١٣٧٤‏

5.سؤال: آيا ممكن است به جاي تعيين يك روز معيّن براي احتساب خمس (سال مالي)، هر يك از اموالي را كه ممكن ‏است مشمول خمس شود جداگانه در نظر گرفت مثلاً روغني كه وارد منزل ميشود را در نظر گرفت و چنانچه ‏يكسال باقي ماند، خمس باقيمانده آن را احتساب و جدا نمود؟

جواب:

گرچه ميتوان براي هر درآمد، سال مالي جداگانه تعيين كرد، ليكن براي مجموع آنها تعيين نمودن آسانتر ‏است.‏

جوادي آملي ٧/٩/١٣٧٤‏

 

6. آيا به مؤدّي براي صرف سهم سادات، اجازه كلّي ميدهيد يا در هر موردي، مصرف آن به اجازه حضرتعالي منوط است؟

جواب:

احتياج به اجازهي موردي دارد.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

 

7.آيا هديه خمس دارد؟

جواب:

 هديه اگر قابل توجّه باشد، خمس دارد.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

8.آيا به بنده اجازه ميدهيد با دوستان يا بستگاني كه يقين به خمس دادن آنان ندارم، رفت و آمد كنم؟

جواب:

 در رفت و آمدهاي مرقوم مجازيد.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

9.آيا تهيه وسايل براي جهيزيه كه چند سال بعد به مصرف ميرسد يا كنار گذاشتن پول براي آن، از مخارج سال به شمار ميآيد؟

جواب:

 اگر تهيهي تدريجي وسايل مرقوم ممكن نباشد؛ چهاينكه تهيه دفعي آن مقدور نيست، وجوه جمع شده جزو هزينه سالانه محسوب ميشود.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤.

 

10.آيا اگر از پول بين سال منزلي تهيه شود كه به آن نياز است، به آن خمس تعلّق ميگيرد؟

پاسخ:

 اگر پولِ مفروض از درآمد همان سال باشد، نه از قبل، خمس ندارد.

 جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.

 

11.آيا هزينه تعمير منزل كه از پول بين سال تأمين ميشود، مشمول خمس ميشود؟

پاسخ:

 پولي كه در اثناي سال، صرف تعميرات لازم ميشود، خمس ندارد.

جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.

 

12.بنده براي اجاره‌ي منزل، مبلغي را به صورت رهن، به مدت يك سال در اختيار صاحب‌خانه ‏قرار دادم. پيش از رهن، سال بر پول نگذشته بود. پس از پايان مدت رهن نيز آن پول را صرف ‏خريد مسكن كردم. آيا پول مذكور مشمول خمس مي‌شود؟

پاسخ:

فرض مزبور به نظر اينجانب خمس ندارد.

جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.‏

 

 

13.كسي كه خانه‌اي از درآمد بين سال بخرد كه مشمول خمس نگردد و پس از چندسال، ‏آن را بفروشد و خانه ديگري بخرد كه به آن نياز دارد، آيا پول فروش منزل مشمول خمس ‏مي‌گردد؟ اگر قيمت آن بالا رود، چه حكمي دارد؟

پاسخ:

 اگر قبل از فروش خانه قبلي يا همزمان با فروش آن، خانه ديگري كه مورد نياز است ‏بخرد، خمس ندارد.

جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.‏

 

14.بنده در طول دوران تحصيل، وام‌هاي دانشجويي و هداياي پدرم را پس‌انداز و به تدريج ‏خرج مي‌كردم. با توجه به اين‌كه يقين ندارم بر آن مبالغ سال گذشته باشد، آيا بر آن خمس ‏تعلق مي‌گيرد؟

پاسخ:

اگر سال مالي، معين باشد و معلوم نباشد كه هزينه بعد از گذشت سال بود، خمس ‏ندارد.

جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.‏

 

15.بنده فرش‌هاي مورد استفاده‌ي خود را براي تامين پول خريد مسكن فروختم. با توجه ‏به اين‌كه از گذشت سال بر فرش‌ها يقين ندارم، آيا آن فرش‌ها مشمول خمس مي‌شود؟

پاسخ:

چون فرش‌ها هزينه‌ي لازم بود، متعلَّق خمس نيست.

جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.‏

 

16.آيا به شهريه‌ي طلبگي خمس تعلّق مي‌گيرد؟

پاسخ:

 اگر ملكيت حاصل شود، نه صرف اباحه تصرف، متعلّق خمس مي‌شود.

جوادي آملي ‏‏١٦/٤/٨١ .‏

 

17.كسي كه منزل خود را اجاره داده و خود خانه ديگري اجاره كرده، آيا آن منزل مشمول ‏خمس مي‌شود؟

پاسخ:

اگر پول اجاره منزل قبلي درآمد او محسوب مي‌شود، خمس دارد، ولي خود منزل ‏خمس ندارد.

 جوادي آملي ٢٢/٢/٧٤.‏

 

18.آيا مي‌توان خمس را بدون مراجعه به دفتر مراجع، محاسبه نمود و آنگاه به مرجع ‏پرداخت؟

پاسخ:

حسابرسي اموال بايد طبق فتواي مرجع تقليد باشد و به دستور ايشان صرف شود. ‏

جوادي آملي ٨/٤/٧٤ .‏

 

 

19.براي احداث باغ پسته، بايد حدود پانزده سال روي زمين كار كنند تا باغ شروع به ‏باردهي كند. كساني كه در طول اين مدت، سال خمسي نداشته و مبالغي كه براي كود، ‏آب، شخم و ... هزينه كرده‌اند، غير مخمّس بوده‌ است، آيا اكنون براي محاسبه‌ي خمس، ‏بايد آنچه خرج‌كرده‌اند را كسر كنند؟

پاسخ:

 الف) هزينه احداث باغ كسر مي‌شود.‏
ب) قيمت فعلي باغ حساب مي‌شود.

جوادي آملي ٢٤/٧/٧٤.‏

 

20.خواهشمند است سال خمسي و ميزان آن را درباره اموال اين‌جانب، در موارد سه‌گانه ‏ذيل، تعيين فرماييد: الف) منزل مسكوني كمتر از مورد نياز، ب) لوازم خانگي كه مورد ‏استفاده است و شايد متعلق خمس قرار گرفته باشد، ج) لوازم خانگي اضافي، به مبلغ ‏تقريبي پنجاه‌هزار تومان؛ از قبيل ظروف، البسه و خوراكي.‏

پاسخ:

 الف) منزل مسكوني كه با درآمد سال تهيه شده، خمس ندارد.‏
ب) لوازم خانگي خمس ندارد؛ مگر آن كه از پول مانده سال قبل تهيه شده باشد.‏
ج) لوازم اضافي كه در واقع جزو لوازم نيست و به عنوان تجمل تهيه شده، خمس دارد.‏
د) اولين فرصت را مبدأ سال مالي قرار دهيد.

جوادي آملي ١٠/٨/٧٤.‏

 

21.آيا حقوق بنياد شهيد به خانواده‌ي شهدا خمس دارد؟

پاسخ:

خمس دارد.

 جوادي آملي ٢٩/١٠/٧٤ .‏

 

22.بنده با شراكت دو برادرم به شغل زرگري اشتغال داشتيم و وجوهات شرعي را به ‏حضرات آيات، خويي و مرعشي نجفي (قدّس سرّهما) مي‌پرداختيم. چند سال پيش، بخش ‏زيادي از سرمايه اصلي به سرقت رفت. پس از آن ما سه برادر از هم جدا شديم و به طور ‏جداگانه به كار ادامه داديم. از سرمايه اصلي كه حقوق شرعي آن پرداخته شده بود سه ‏كيلوگرم طلا به بنده تعلّق گرفت. آيا بنده بايد دوباره خمس آن را بپردازم؟
تكليف درآمدهاي آينده چيست؟

پاسخ:

 الف) آنچه قبلاً تخميس شده مجدداً خمس ندارد.‏
ب) هرگونه درآمد بعدي پس از كسر هزينه‌ي سال، خمس دارد.

جوادي آملي ٢٩/١٠/٧٤.‏

 

 

 

23.بنده سر سال خمسي، پس از محاسبه‌ي مبلغي جزئي از مواد غذايي، مقداري بابت ‏سهمين بدهكار شدم. در ضمن، مبلغ قابل توجهي مقروض هستم. پس از گذشت دو ماه از ‏حساب سر سال، همچنان توانايي پرداخت خمس را ندارم. وظيفه ام چيست؟

پاسخ:

 الف) مقدار مقابل قرض سال خمس ندارد.‏
ب) شما مجازيد مواد غذايي مذكور را مصرف نماييد و در اولين فرصت امكانِ پرداخت، خمس ‏آن را به مصارف معين آن برسانيد.

جوادي آملي ٢٢/١٢/٧٤ .‏

 

24.اينجانب مبلغي جهت ساخت حسينيه سيد الشهداء در نظر گرفته ام و قصد دارم در حساب بانکي مجزا نگهداري کنم تا اينکه ساخت و ساز حسينيه شروع شود و هيچگونه دخل و تصرفي در اين حساب و مبالغ آن نداشته باشم. آيا به اين پول خمس تعلق مي گيرد يا خير؟

جواب:

در صورتي که سال بر آن مبلغ نگذشته باشد و از ملک شما به عنوان هزينه سال خارج شده باشد، متعلق خمس نخواهد بود.

جوادي آملي، 23/6/1387

 

25.شخصي مقلد حضرتعالي است و 23/10 (بیست و سوم دی ماه) حساب سال خمسي او مي‌باشد و مبلغ 000/500/3 تومان موجودي در حساب دارد و قصد دارد براي خود ماشين بخرد آيا خمس تعلق مي‌گيرد يا نه؟

جواب:

اگر ماشيني جزء هزينه زندگي و ضروريات باشد خمس ندارد و اگر براي تشريفات و مازاد هزينه باشد خمس تعلق مي‌گيرد.

جوادی آملی

 

26.آيا پولي كه يك جوان بي‌زحمت براي خريد خانه در بانك مي‌گذارد يا جمع مي‌كند، خمس دارد؟

جواب:

اگر نيازمند به خانه است و تهيّه آن بدون پس‌انداز ممكن نيست، خمس ندارد.

جوادي آملي 23/2/1383

 

 

 

 

 

 

 

27.اينجانب بازنشسته و مستمرّي‌‌بگير هستم سنّ من 81 سال و هيچ‌گونه درآمدي به غير از مستمرّ ماهيانه ندارم و خانه مسكوني‌ام مُتعلّق به دخترم مي‌باشد و اولاد ذكور هم ندارم. عيالم 75 ساله و خانه‌دار و او هم هيچ‌گونه درآمدي نداشته و نان‌خور اينجانب است. سؤال اينجانب به شرح زير مي‌باشد:
از موقع بازنشستگي تاكنون كه 24 سال گذشته مقداري ناچيز پول براي روز مبادا و مخارج پيش‌بيني نشده پس‌انداز نموده‌ام آيا به اين پس‌انداز خمس تعلّق مي‌گيرد يا نه؟

جواب:

پس‌انداز هر چه اندك باشد مورد تعلّق خمس است.

جوادي آملي 15/9/1384

 

28.فردي منزل خريداري كرده به مبلغ ده ميليون و هفتصد هزار تومان از اين مبلغ هم دو ميليون تومان وام گرفته بايد قسطي پرداخت كند و اصلاً حساب سال نداشته در حال حاضر هم هفتصد هزار تومان پول نقد دارد مي‌خواهد حساب سال خمسي تعيين كند حكم چيست؟

جواب:

اگر كسي به قصد خريد منزل پول جمع كند و منزل در شأن او باشد، سال بگذرد خمس ندارد.
جواب2: هفتصد هزار تومان خمس دارد.

جوادی آملی

29.آيا مهريه زن خمس تعلق مي‌گيرد يا نه؟

جواب:

اگر مهريه زن بيش از مهرالسنّه باشد آن مازاد خمس تعلق مي‌گيرد. ميزان مهرالسنه 500دينار است.

جوادی آملی، 11/12/83

 

30.به فتواي حضرتعالي، در حسابرسي سال خمس به پول قرض يا وام، خمس تعلق مي‌گيرد؟

جواب:

با گذشت سال و احتساب هزينه و قسط همان سال خمس تعلّق مي‌گيرد.

جوادی آملی

31.آيا در روزهاي آخر سال، به حقوق ماهيانه كه در طول ماه مؤنه‌ي خانواده است، اما چند روزي است كه وارد سال خمسي شده و همچنين خريد برنج سال كه يك ماه قبل از پايان سال خمسي خريداري شده، خمس تعلّق مي‌گيرد؟

جواب:

با سپري شدن سال خمسي به درآمدهاي پديدآمده خمس تعلّق مي‌گيرد.

جوادی آملی

 

 

 

 

32.در شركت ما تعاوني تأسيس شده و اطلاعيه دادند كه هر كس مبلغ بيست هزار تومان به حساب شركت واريز كند به مدت شش ماه يخچال به صورت نيمه‌آزاد مي‌دهيم و من چون احتياج داشتم در تاريخ ... مبلغ ذكر شده را واريز كردم پس از مدت ده ماه به ما ندادند و من يخچال تهيه كردم و بلافاصله به شركت گفتم كه من يخچال نمي‌خواهم پول مرا بدهيد گفتند پول شما را به حساب شركت واريز كرديم هر موقع يخچال آورديم به شما مي‌دهيم مي‌توانيد براي خودتان بفروشيد يا ما براي شما مي‌فروشيم پولش را به شما مي‌دهيم.
بعد از گذشت يك سال يخچال آوردند و فروختند پولم را به من دادند و من آن پول را يك تخته فرش ماشيني شش متري خريدم براي منزل خودم كه به آن احتياج داشتم حالا نمي‌دانم خمس دارد يا خير آيا مي‌توانم روي اين فرش نماز بخوانم يا خير؟

جواب:

 در فرض سؤال در صورتي كه مبلغ مزبور را جهت خريد يخچال مورد نياز به حساب واريز نموده و بعداً هم امكان دريافت آن را هر موقع كه مي‌خواستيد نداشته‌ايد و پس از آوردن يخچال و فروش آن قبل از رسيدن سال خمس‌تان وجه آن را جهت خريد فرش مورد نياز مصرف كرده باشيد خمس ندارد.

جوادی آملی

 

33.هداياي نقدي كه به فرزند، توسط فاميل داده مي‌شود با توجه به اينكه فرزند تحت تكفّل بنده مي‌باشد و هداياي مزبور براي آنان ذخيره مي‌شود آيا متعلق خمس است

جواب:

در صورتي كه در اثناي سال هزينه نشود و مال ارزشمند شود متعلق خمس مي‌شود.

جوادي آملي فروردين 1386 ـ ربيع‌المولود

 

34.اينجانب داراي يك باب منزل مسكوني بوده و از طرف ... يك واحد منزل به من دادند و مدت چند سال اين منزل دوّمي خالي است در حال حاضر براي توسعه منزل اوّلي قصد فروش آن دارم،
۱- آيا به اصل قيمت منزل دوّمي خمس تعلق مي‌گيرد؟
۲- آيا به ارزش افزوده هم خمس تعلق مي‌گيرد؟
۳-براي منزل دومي بعد از تحويل گرفتن مقداري هزينه نمودم آيا به مبلغ هزينه شده هم خمس تعلق مي‌گيرد.؟

جواب:

۱-بلي خمس تعلق دارد، اگر نياز شأني او بود خمس تعلق نمي‌گيرد.
۲-تعلق مي‌گيرد چون به اصل منزل خمس تعلق مي‌گيرد.
۳-هزينه اگر از مال مخمس صرف شده از اصل فروش كم گردد مابقي خمس تعلق مي‌گيرد.

جوادی آملی

 

 

 

 

35.شخصي مقلد حضرتعالي است و 23/10 (بیست و سوم دی ماه) حساب سال خمسي او مي‌باشد و مبلغ 000/500/3 تومان موجودي در حساب دارد و قصد دارد براي خود ماشين بخرد آيا خمس تعلق مي‌گيرد يا نه؟

جواب:

اگر ماشيني جزء هزينه زندگي و ضروريات باشد خمس ندارد و اگر براي تشريفات و مازاد هزينه باشد خمس تعلق مي‌گيرد.

جوادی آملی

 

36.خريد يا ساخت منزل مسكوني براي فرزند (اعم از پسر و دختر) آيا متعلق خمس مي‌باشد.

جواب:

در صورتي كه هزينهٴ اثناي سال باشد متعلق خمس نيست.

جوادی آملی

 

37.بنده براي‌ اجاره منزل، مبلغي‌ را به صورت رهن، به مدت يك سال در اختيار صاحب‌خانه قرار دادم. پيش از رهن، سال بر پول نگذشته بود. پس از پايان مدت رهن نيز آن پول را صرف خريد مسكن كردم. آيا پول مذكور مشمول خمس مي‌‌شود؟

جواب:

فرض مزبور به نظر اينجانب خمس ندارد.

جوادی آملی

 

38.كسي‌ كه خانه‌اي‌ از درآمد بين سال بخرد كه مشمول خمس نگردد و پس از چندسال، آن را بفروشد و خانه ديگري‌ بخرد كه به آن نياز دارد، آيا پول فروش منزل مشمول خمس مي‌‌گردد؟ اگر قيمت آن بالا رود، چه حكمي‌ دارد؟

جواب:

اگر قبل از فروش خانه قبلي‌ يا همزمان با فروش آن، خانه ديگري‌ كه مورد نياز است بخرد، خمس ندارد.

جوادي‌ آملي‌

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

39.اينجانب در زماني كه دانشجو بوده‌ام مبلغي پول پس‌انداز نموده‌ام و در همان سالها هزينه شد اين پول هديه‌هاي پدرم بود و قسمتي هم وام دانشجويي به صورت وام بوده است با توجه به اينكه يقين ندارم كه سال بر آن پول گذشته يا نه و اصل پولها هديه و وام بود چه حكمي دارد يا مشمول خمس مي‌گردد يا نه؟
سؤال2: اينجانب منزلي جهت سكونت خود خريده‌ام و براي پول آن فرشهاي منزل خود كه به آنها نياز بود فروختم كه مشكل مسكن حل گردد و در آينده فرش تهيه نمايم، با توجه به اينكه يقين ندارم كه از زمان خريد تا فروش آن فرشها سال گذشته يا نه آيا فرشهاي مذكور مشمول خمس مي‌گردد يا نه؟
سؤال3: اينجانب مبلغ 200هزار تومان به صورت رهن و اجاره جهت تهيه منزل مسكوني (قبل از خريدن خانه) در اختيار ردي صاحب‌خانه گذاشتم، اين پول يك سال در رهن منزل بود حال با توجه به اينكه يقين دارم قبل از رهن سال بر پول نگذشته بود و بعد از رهن و تمام شدن مدت فوراً پول را براي خريد مسكن هزينه نمودم آيا پول مذكور با اين شرايط مشمول خمس مي‌گردد يا نه؟
سؤال4: اگر كسي پولي را براي امري در گرو بگيرند و صاحب پول آن كار را انجام ندهد مثلاً پولي در گرو سندي باشد و مدتي بگذرد و پول دست نخورده بماند آيا خمس پول در گردن كيست؟
سؤال5: آيا اگر از پول بين سال منزلي تهيه گردد كه به آن نياز است خمس دارد يا نه؟
سؤال6: آيا اگر كسي منزلي داشته باشد و به دلايلي مثلاً عدم امنيت محل آن فعلاً (مثلاً يك سال) آن را اجاره دهد و خودش در محلي ديگر با اجاره
ٴ بيشتري منزل اجاره نمايد آن منزل آيا مشمول خمس مي‌گردد يا نه؟
سؤال7: آيا اگر كسي خانه داشته باشد و از درآمد بين سال خريداري نمايد و مشمول خمس نگردد و بعد از چند سال به دلايلي مجبور باشد آن خانه را بفروشد و با پول آن خانه ديگري بخرد كه به آن خانه نياز دارد، آيا پول فروش منزل مشمول خمس مي‌گردد يا نه؟ و اگر قيمت آن بالا رود چه حكمي دارد؟
سؤال8: آيا هديه‌هاي عروسي كه از طرف پدر يا پدر همسر و فاميل هديه مي‌گردد مشمول خمس مي‌گردد يا نه؟ اگر حتي يك سال مورد استفاده نگيرد در اين صورت چطور؟ آيا هديه ديگر مشمول خمس است يا نه؟
سؤال9: اگر كسي منزلي داشته باشد كه نياز به تعمير دارد و در حد شأن خود مي‌خواهد آن را تعمير نمايد (اين فرد حساب سال دارد) و از اول سال مثلاً تا 10 ماه پول جمع‌آوري نمايند و پولها را هزينه نمايد آيا آن پولها مشمول خمس مي‌گرد يا نه؟

جواب:

جواب1: اگر سال مالي، معين باشد و معلوم نباشد كه هزينه بعد از گذشت سال بود خمس ندارد.
جواب2: چون فرش‌ها هزينه لازم بود متعلّق خمس نيست.
جواب3: فرض مزبور به نظر اينجانب خمس ندارد.
جواب4: فرض مرقوم با گذشت سال متعلق خمس است.
جواب5: اگر پولِ مفروض از درآمد همان سال باشد نه از سال قبل خمس ندارد.
جواب6: اگر پول اجاره
ٴ منزل قبلي درآمد او محسوب مي‌شود خمس دارد ولي خود منزل خمس ندارد.
جواب7: اگر قبل از فروش خانه قبلي يا همزمان با فروش آن خانه ديگري كه مورد نياز است بخرد خمس ندارد.
حواب8: هديه اگر قابل توجه باشد خمس دارد، و اگر اندك باشد خمس ندارد.
جواب9: پولي كه در اثناء سال صرف تعمير لازم مي‌شود خمس ندارد.

جوادي آملي 22/2/1374

 40.آيا كلّ درآمد زن را خمس شامل مي‌شود؟

جواب:

هرگونه درآمد بعد از كسر هزينه خمس دارد.

جوادی آملی

41.براي خريد مطب و ابزار كار پزشكي پول جمع‌آوري كردم مطب و ابزار كار تهيه نمودم آيا خمس شامل مي‌شود يا خير؟

جواب:

اگر ابزار كار پزشكي به منزله سرمايه ضروري براي ادامه زندگي باشد خمس ندارد.

جوادی آملی

42.جوايزي كه بانكها به خاطر قرعه‌كشي به صاحبان حسابهاي قرض‌الحسنه مي‌پردازند مشمول خمس مي‌باشد يا خير؟

جواب:

اگر جايزه در اثر فراهم كردن شرائط آن مصداق كسب باشد مشمول خمس است و اگر به صورت هديه باشد در صورتي كه اندك نباشد مشمول خمس مي‌شود.

جوادی آملی

 

احكام زكات

1.آيا سكه هاي بهار آزادي و امثال آن مصداق سکه هاي مسکوک مشمول زکات مي باشد؟

جواب: سکه بهار آزادي مشمول زکات نيست.

جوادي آملي 6/8/87

2. ميزان فطريه و کفاره روزه ماه مبارک رمضان از سوي حضرت آيت الله جوادي آملي«مدظله» اعلام شد

در آستانه حلول ماه شوال و فرا رسيدن عيد سعيد فطر

ميزان فطريه و کفاره روزه ماه مبارک رمضان از سوي حضرت آيت الله جوادي آملي«مدظله» اعلام شد

از سوي آيت الله جوادي آملي«مدظله» ميزان زکات فطره ماه مبارک رمضان مشخص شد.

بنابر نظر معظم له، زکات فطريه هر نفر بر اساس قوت غالب گندم، مبلغ 1500 تومان و براساس قوت برنج 3 کيلو برنج اعلام شده است.

لازم به ذکر است بنابر فتواي معظم له اگر كسى تنها در افطار شب عيد فطر مهمان ديگرى باشد فطريه او به عهده خودش (مهمان) است. و چنانچه چند شب متوالي مهمان باشد که نان‌خور وي حساب شود، فطريه به عهده ميزبان مي‌باشد.

دفتر آيت الله جوادي آملي (مدظله)

 

احكام حج

1.در منيٰ قرباني به صورت مكانيزه و بدون حضور حجاج انجام مي‌شود، و حجاج ايراني با انجام نيت، به رئيس كاروان نيابت مي‌دهند. فتواي شما در اين‌باره چيست؟

كافي است

جوادی آملی 11/10/78

2.در حج تمتع، براي آقايان كه بار اول مشرف مي‌شوند انجام عمل تقصير (به معناي تراشيدن كامل موي سر) واجب است يا نه؟

تراشيدن كامل و كوتاه كردن هر كدام كافي است ولي احوط تراشيدن كامل است.

جوادی آملی11  /10/78

3.آيا بين دو عمره، فاصله لازم است؟

پاسخ: بين دو عمره، فاصله لازم نيست.

 جوادى آملى ٣٠/١/٧٤

4.آيا زن‌ها به طور مطلق مى‌توانند پس از نيمه‌شب، از مشعر به منا كوچ كنند؟

پاسخ: زن‌ها كه كوچ كردن در روز براى آنان دشوار است، مى‌توانند بعد از نيمه‌شب كوچ ‏كنند.

 جوادى آملى ٣٠/١/٧٤

5.آيا عمره‌ي مفرده يا عمره‌هاى مكرّرِ بعد از آن را مى‌توان به نيّت نيابت جمع انجام داد يا ‏فقط به نيابت از يك نفر مى‌توان انجام داد؟

پاسخ: نيابت از چند نفر جايز است.

 جوادى آملى ٣١/١/٧٤

6.استظلال در ايام احرام چه حكمي دارد؟ اگر برخلاف فتواي جناب عالي عمل شده ‏باشد، كفاره آن چيست و وقت اداي آن چه هنگام است؟

پاسخ: استظلال براي مردِ مُحرِم در حال سفر، حرام و كفّاره‌ي آن يك گوسفند است كه اگر ‏در حج ادا نكرد، بعد از بازگشت از حج، كافي است.

جوادي آملي ٣١/١/٧٤

7.آيا مسجد شجره ميقات است يا از كنار آن هم احرام كافى است؟ و آيا بين زن و مرد فرقى است؟

پاسخ: احرام از اطراف متصلِ مسجد شجره كافى است؛ گرچه احرام در مسجد افضل است و فرقى بين زن و مرد نيست.

جوادى آملى ٣٠/١/١٣٧٤

8.حكم استظلال در شب چگونه است؟

پاسخ: جايز نبودن استظلال از آفتاب، مخصوص روز است.

 جوادى آملى ٣٠/١/١٣٧٤

9.محل احرام حج، مكّه قديم است يا مطلق مكّه؟

پاسخ: محل احرام حج تمتّع، شهر مكّه است؛ گرچه شهر بزرگ شده باشد.

 جوادى آملى ٣٠/١/١٣٧٤

 

10.آيا براى زنان و سالمندان و ضعيفان، رمى جمرات در شب جايز است؟

پاسخ: رمى جمرات براى زنان و افراد معذور، در شب، جايز است.

 جوادى آملى ٣٠/١/١٣٧٤

11.مطاف، بين مقام و بيت است يا بيرون مقام هم كافى است؟

پاسخ: در حال ازدحام و اتصال طواف كنندگان، طواف در بيرون مقام هم كافى است.

 جوادى ‏آملى ٣٠/١/٧٤

12.حكم رفتن به توابع مكّه بين عمره تمتع و حج، بدون احرام حج چيست؟

پاسخ: خروج از مكّه بعد از عمره تمتع و قبل از حج، در صورت حاجت، با احرام، جايز است.

 ‏جوادى آملى ٣٠/١/٧٤

13.آيا طلبه‌اى كه به عنوان مُعين به مكّه مى‌رود و امورات معاش او با شهريه مى‌گردد، ‏مستطيع است؟

پاسخ: كسى كه به عنوانِ مُعين و مانند آن، توان رفتن به مكّه را دارد، مستطيع است؛ ‏گرچه هزينه او از شهريه تأمين شود.

 جوادى آملى ٣٠/١/٧٤

14.آيا پوشيدن ثوبين احرام براى زن‌ها لازم است؟

پاسخ: پوشيدن دو جامه‌ي احرام بر زن واجب نيست.

 جوادى آملى ٣٠/١/٧٤

15.اقتدا به امام جماعت در مسجد النبي و مسجد الحرام و مساجد محل سکونت در اين دو شهر در ايام حج و عمره و نيز سجده بر روي فرش در اين مساجد چه حکمي دارد؟
بفرماييد حکم نماز استداره اي در مسجد الحرام که مأمومين رو به روي امام و يا جلوتر از او قرار مي گيرند چه مي باشد؟

1- اقتداء به امام جماعت در مساجد مرقوم و شرکت در نماز جماعت مزبور صحيح و واقعي ثانوي است.
2- سجده بر روي فرش در موارد ضروري جائز است.

3-لازم است فقه اهل بيت عصمت و طهارت(عليهم السلام) در مجامع علمي جهان اسلام تبيين شود تا پيروان هر مذهبي بدون تقية خوفي يا مداراتي وظيفه خود را آزادانه انجام دهند.
4- نمازِ استداره اي در مسجد الحرام در صورتيکه مأموم جلوتر از امام نسبت به کعبه نباشد جائز است.

جوادي آملي 2/2/82

16.آيا انجام بيش از يك عمره در ماه جايز است. در صورت منفي بودن پاسخ، عمره‌ي اضافه به يابت از ديگري چه حكمي دارد؟

انجام عمره‌هاي متعدد در يك ماه خواه براي خود و خواه به عنوان نيابت صحيح است.

جوادي آملي

 

 

 

 

 

17.مستدعي است بفرماييد سعي ما بين صفا و مروه در قسمت اضافه شده فعلي ـ كه به صورت عرضي مي‌باشد ـ چه حُكمي دارد؟

سعي بين كوه صفا و كوه مروه هر چند تعريض شده باشد كافي است به شرط آنكه خارج از عرض كوههاي مزبور نباشد.

جوادي آملي 22/1/1387

18.از نظر حضرتعالي، طواف بايستي بين خانه و مقام باشد يا در شرايط خاص و يا به طور كلي، بيرون از مقام نيز جايز است؟ همچنين طواف در طبقه دوم مسجدالحرام چه حكمي دارد؟

در صورت اتصال طواف‌كنندگان، طواف در بيرون از مقام جايز است. طواف در طبقه دوم در صورت عدم امكان از طبقه اول، جايز است.

جوادي آملي

19.با توجه به ازدحام جمعيت و ممانعت مأموران سعودي، نماز طواف در طرفين مقام ابراهيم و با فاصله جايز است، يا نه فقط بايستي پشت و نزديك مقام باشد؟

در صورت عدم امكان پشت مقام تا حدّي كه نزد [خلف] مقام صادق باشد جايز است

جوادي آملي

20.اخيرا بيماري خاصي به نام آنفولانزاي خوکي در کشورهاي مختلف و از جمله عربستان رواج پيدا کرده که نگراني هايي را در دولت و ملت ايران خصوصا نسبت به حج و عمره به وجود آورده است، ليکن تا کنون هيچ مقام مسئولي حتي خود دولت عربستان نسبت به منع قطعي حج و عمره اظهار نظر نکرده اند. تنها وزير بهداشت دولت عربستان توصيه کرده است بيماران خاص و افراد بالاتر از شصت و پنج سال و نيز خردسالان به عمره و حج نروند.

از سوي ديگر از مجموع حدود هفتصد هزار نفر زائر عمره سال جاري نيز تا کنون حدود 50نفر بر اساس اخبار منتشره به اين بيماري مبتلا شده اند که همگي بحمد الله معالجه گرديده اند.
حال با توجه به نکات فوق خواهشمند است مرقوم فرماييد:

1. آيا ضرر محتمل در حدّ آمار فوق دليلي بر تأخير حج افراد مستطيع خواهد شد؟

2. آيا با توجه به اين که دولت عربستان منع قطعي براي افراد خردسال و بالاي شصت و پنج سال و

بيماران خاص ندارد، با اين مقدار احتمال ضرر، افراد مي توانند حج خود را به تأخير بيندازند؟

1. ضرر محتمل (در حدّ مذکور) نسبت به کساني که وجوب حجّ بر آنان مستقرّ شد مجوّز تأخير نيست.
2. ضرر محتمل(در حدّ مذکور) نسبت به کساني که امسال مستطيع شدند در صورت اطمينان به اينکه سال آينده هيچ ضرر محتمل ديگري پيش نمي آيد، مجوّز تأخير است.


3. در هر صورت اگر کسي با فرض مزبور حجّ انجام داد، حجّ او صحيح است.

جوادي آملي ، 15/5/88

 

 

 

20.سوال: کسي که در مجموع اقامت در مکه و مشعر و مني ده روز مي ماند و سپس به مکه بر مي گردد نماز در اين اماکن پس از بازگشت به مکه از نظر قصر و اتمام چيست؟

جواب:

1. نماز در مکه به دو صورت قصر و اتمام صحيح است.

2. نماز در غير مکه(در فرض مزبور) قصر است.

جوادي آملي، 24 آبان 1388

21.سوال: آيا مي شود نماز قضاء يوميه را به امام جماعت اهل سنت اقتداء کرد.

جواب:

ميتوان اقتدا کرد.

جوادي آملي، 24 آبان 1388

22.سوال: هنگامي که امام جماعت اهل سنت در نماز سوره سجده دار مي خواند و نمازگزاران در اثناي قرائت، به سجده مي روند و بر مي خيزند؛

1.اولاً تکليف چيست؟

2.اگر کسي عمدا يا جهلاً يا سهواً سجده را ترک کرد، نمازش چه حکمي دارد؟

3.اگر ندانسته به رکوع رفت و سپس به سجده و دوباره به قيام برگشت تکليف چيست؟

جواب1:

1.در صورت امکان با اشاره سجده نمايد و بعد از نماز سجده کند و نماز او صحيح است.

2.در صورت عدم امکان چون مخالف تقيه است سجده کند و احتياطاً نماز را اعاده کند ، هر چند اقوي

صحت نماز است.

جواب2:

نماز در فرض مذکور صحيح است.

جواب3:

نماز را در فرض ياد شده اعاده نمايد.

جوادي آملي، 24 آبان 1388

23.سوال:آيا رمي جمرات در طبقه سوم و چهارم... جايز است؟

جواب:

جائز است.

جوادي آملي، 24 آبان 1388

24.سوال: پشت بام مسجد النبي که ديوار اطراف پشت بام بيش از قامت انسان بلند است و هيچ طرف صفهاي جماعت مسجد پيدا نيست آيا اقتداء با اين وضع صحيح است؟

جواب:

1.در صورتي که به وسيله يکي از مأموم ها که حاجبي ندارد اتصال حاصل شود اقتداء صحيح است.

2.در صورتي که به هيچ وجه اتصالِ بدون حجاب حاصل نباشد،براي مردها صحيح نيست.

جوادي آملي، 24 آبان 1388

25.سوال: کسي که در آخر ماه محرم به احرام عمره شده و بقيه اعمال را در ماه بعد انجام داد، آيا عمره اش از ماه قبل محسوب مي شود يا ماه بعد؟

جواب:

1. عمره مفرده در هر ماه صحيح است.

فاصله بين دو عمره شرط نيست.

جوادي آملي، 26آبان 1388

26.سوال: افرادي که قرائت نمازشان صحيح نيست آيا مي توانند نائب شوند؟ و براي نماز نايب بگيرند.

جواب:

با اذن منوب عنه صحيح است.

جوادي آملي، 26آبان 1388

27.سوال: کسيکه نماز طواف را به جهت ازدحام جمعيت در نقطه دور از پشت مقام خوانده و بعد از نماز طواف با بقاء موالات عرفيه و فوت موالات عرفيه آيا اعاده نماز طواف بعد از رفع مانع پشت مقام لازم است؟

جواب:

اعاده نماز طواف لازم نيست.

جوادي آملي، 26آبان 1388

28.سوال: قطع طواف بدون عذر و انجام فعل منافي و فوت موالات بعد از شوط چهارم طواف فرموده ايد احتياطاً اتمام و اعاده کند.

اگر تکميل نکند و فقط اعاده کند آيا طوافش اشکالي پيدا مي کند

جواب:

انجام طواف کامل به قصد جامع بين تکميل و اعاده کافي است.

جوادي آملي، 26آبان 1388

29.سوال:اگر حاجي بعد از انجام اعمال عمره و حج بفهمد وضويش باطل بوده و يا بي وضو بوده، وظيفه اش چيست؟

جواب:

1.اگر بعد از عمره و قبل از حج بفهمد بدون وضوي صحيح طواف عمره را انجام داد بايد طواف و اعمال بعد از آن را اعاده کند.

2. اگر بعد از حج فهميد و زمان اعاده گذشت حج او باطل است.

جوادي آملي، 26 آبان 1388

 

 

 

 

 

 

30.سوال: اگر حاجي در اثناء طواف محدث شده ولي با اعتقاد به صحت اعمال حج را انجام داد ، آيا حجّش صحيح است؟

و آيا فرق دارد در حدوث حدث بعد از شوط چهارم باشد و يا قبل آن؟

جواب:

1.طواف از ارکان حج است و بدون وضو باطل است.

2.فرقي در حکم مذکور بين بعد از شوط چهارم و قبل از آن نيست.

جوادي آملي، 26آبان 1388

31سوال: اگر طواف کننده نجاست بدن يا لباس را فراموش کند و در اثناي طواف يا بعد ازآن يادش بيايد حکم آن چيست؟

جواب:

در صورت فراموشي بايد بدن و لباس را پاک کند و طواف را اعاده نمايد.

جوادي آملي، 26آبان 1388

32.سوال: کسي که طواف و نماز طواف را با بدن يا لباس نجس از روي جهل يا نسيان به جا آورده آيا اعاده طواف و نماز واجب است؟ و تکليف او نسبت به اعمال مرتبه چيست؟

جواب:

1.اگر جاهل به نجاست بود طواف و نماز طواف صحيح است.

2.اگر ناسي بود احوط اعاده طواف و نماز طواف است.

جوادي آملي، 26آبان 1388

33.سوال: با وضع موجود در مسجد الحرام در صورت تقدم زن بر مرد در نماز طواف آيا نماز طواف آنها صحيح است؟

جواب:

صحيح است.

جوادي آملي، 26آبان 1388

34.سوال: اگر حاجي قبل از درک عرفات يا مشعر در تمام وقت بيهوش باشد و بعد از اعمال حج به هوش بيايد حکم حج او چيست؟ و وظيفه او نسبت به خروج از احرام چيست؟

جواب:

1.اگر سال اول استطاعت او بود، حج بر او واجب نيست و اگر قبلاً مستطيع شده بود بايد بعداً حج انجام دهد.

2.ظاهراً تبديل به عمره مفرده مي شود و با انجام طواف، نماز طواف، سعي و تقصير از احرام خارج مي شود.

جوادي آملي، 26آبان 1388

35.سوال: آيا سعي در طبقه زير زمين و طبقه سوم و چهارم ... جايز است؟

جواب:

1.سعي در طبقات مذکور جائز است.

2. سعي در طبقات فوق زمين مقدم بر سعي در طبقه زير زمين است

جوادي آملي، 24 آبان 1388

احكام خريد و فروش

 

1. آيا خريد و فروش ارز كشورهاي خارجي (صرافي) از طريق اينترنت مثلاً (خريد ارز كشورهاي اروپايي و آمريكايي و فروش آنها) درست است؟ اين كار حلال است؟

جواب: خريد و فروش ارزهاي خارجي با اينترنت اشكال ندارد.

جوادي آملي 23/2/1383

2. شخصي در حيات خودش زمينش را به دو نفر از ورّاث به بيع خياري كه مدت خيار يكسال است فروخته خود بايع در مدت خيار فوت كرد و باقي ورّاث هم در مدّت خيار ادعاي فسخ نكردند نه جمعاً و نه انفراداً و زمين فوق‌الذكر را دو نفر وارث كه مشتري بود تصرف كرد:

سؤال اين است كه بعد از مدت خيار حقّ فسخ را دارد يا خير؟

آيا فرق بين وارث صغير و كبير است يا خير؟

جواب1: اگر وارثان و نيز وليّ صغير از حق فسخ آگاه بودند و معامله را فسخ نكردند، با سپري شدن مدّت خيار، بيع لازم مي‌شود.

جواب2: در فرض مزبور بين وارث صغير و كبير فرق نيست.

جوادي آملي شهريور 1382

3ـ سازماني به اعضاي خود اعلام كرد كه ميتوانند با پرداخت نصف بهاي تراكتور، در نوبت خريد قرار گيرند و شش ماه بعد اعلام كرد، در صورت پرداخت باقيمانده بهاء، يك ماه بعد تراكتورها به آنها تحويل داده خواهد شد.

الف) آيا با اعلام قيمت تراكتور و زمان تحويل آن و پس از پرداخت، متقضاي عقد معامله جاري شده و رسميت دارد؟

ب) آيا سازمان ميتواند با وجود اعلام قيمت قطعي و دريافت آن، به جاي تحويل تراكتورها و خسارات وارده، هر ساله فقط افزايش قيمت را اعلام كند؟

ج) آيا سازمان بايد خسارت تأخير در تحويل و عدم كاركرد ناشي از عدم تحويل را بپردازد؟

د) آيا سازمان ميتواند پس از تأخير در تحويل، قيمت بالاتري را مطالبه كند؟

هـ) آيا سازمان ميتواند يك سال پس از تحويل و دريافت كامل بهاي تراكتور، حق فروش را از خريدار سلب كند و در صورت فروش او را به پرداخت ما به التفاوت آن به قيمت روز ملزم كند؟

و) آيا سازمان ميتواند حتي پنج سال پس از تحويل تراكتور، چنين شرطي نمايد؟

ز) آيا ميتوان با توافق، بهاي كالايي را دريافت نمود و آن را تحويل نداد و بهاي آن را بالا برد و يك سال پس از تحويل آن، گفت كه در صورت فروش آن به بهاي بيشتر، سود به دست آمده از آنِ فروشنده است؟

پاسخ:

۱) هرگونه معامله با شخصيت حقيقي يا حقوقي بعد از انعقاد و تماميت آن، لازمْ و نقض آن غير جايز است؛ مگر در صورت خيار غبن و مانند آن، يا با اقاله و توافق طرفين.

۲) هرگونه شرط كه در ضمن عقد قرار ميگيرد،در صورت مشروع بودن، لازمْ و تخلف از آن غير جايز است؛ مگر با تراضي طرفين.

۳) تأخير پرداخت كالاي فروخته شده يا تأخير تسليم بهاي آن، بدون رضايت طرف مقابل، جايز نيست.

۴) شرطي كه پس از تمام شدن عقد مطرح ميشود، لازم نيست.

۵) افزودن قيمت يا كم كردن كالا يا تغيير جنس مرغوب به غير مرغوب، جايز نيست.

۶) خسارت تأخير تسليم كالاي فروخته شده، به عهدهي فروشنده است.

۷) تمام احكام مزبور در بندهاي فوق، مخصوص به تحقق معامله است؛ نه مقاوله و گفت و گو. يعني اگر اصل معامله انشاء نشد، ولي گفت و گوي مقدماتي به عمل آمد و زمينهي حق اولويت با دريافت مقداري از پول،فراهم شد، افزودن قيمت و مانند آن جايز است و اگر خريدار در اثر تضييع حق اولويت، متضرّر شد، ميتواند خسارت ناشي از غَرَر را از فروشنده مطالبه كند. جوادي آملي ١٢/١٠/٧٤

4.صورت مضاربه خدمت حضرتعالي تقديم مي‌شود آيا صحيح است يا خير؟

«عامل: آقاي....... فرزند.......... سرمايه‌گذار: آقاي .......... فرزند........... مبلغ........ سرمايه............

مدت معامله از تاريخ ............ تا تاريخ

عامل متعهّد مي‌گردد سرمايه‌اي را كه سرمايه‌گذار در اختيارش قرار داده است را در كارهاي تجاري مصرف نمايد و از درآمد حاصله هر ماه مبلغ..... به ريال علي‌الحساب به سرمايه‌گذار تحويل نمايد و عامل متعهّد مي‌گردد كه در پايان مدت تعيين شده درآمد حاصله را بررسي نمايد و در صورتي كه درآمد حاصله بيش از مقدار معيّن شده به سرمايه‌گذار تحويل نمايد. طرفين با هم شرط كردند در صورت ضرر، عامل، ضرر را پرداخت مي‌كند و هيچ‌گونه ارتباطي به سرمايه‌گذار نخواهد داشت و در صورتي كه عامل نتواند در پايان حسابهايش را دقيقاً بررسي كند طرفين با هم مصالحه مي‌كنند.»

ب. حقوقي كه بنياد شهيد به خانوادهٴ شهدا مي‌دهد اعم از پدر و مادر و همسر و فرزند شهيد آيا سر سال اضافه بيايد خمس دارد يا نه؟

: مبلغ سود معلوم باشد.

جواب2: پرداخت مقداري به عنوان علي‌الحساب گرچه در كيفيت تسليم كافي است ولي اكتفا به آن بدون تعيين مقدار سود كافي نيست.

جواب3: شرط در ضمن عقد، گرچه تحمل خسارت باشد نافذ است.

جواب4: اگر مصالحه مشروط غرري نباشد صحيح است.

ب: خمس دارد.

جوادي آملي 29/10/1374

5. احتراماً در رابطه با مشكل پيش آمده براي اعضاء كشاورزان تعاوني ... حل اختلاف و مشكل حاصله با فتواي آن حضرت حاصل و مودّت و برادري با حُكم شرعي آن حضرت عميق‌تر خواهد شد.

در سال ... به تعاوني سازمان اعلام نموده تراكتور اونيورسال ... تومان و فرگوسن دو برابر آن است با پرداخت يك دوم بهاء در نوبت قرار مي‌گيريد بعد از 6 ماه مجدد اعلام نمودند در صورت پرداخت يك دوم بهاء باقيمانده يك ماه بعد تراكتور را تحويل مي‌گردد.

تعاوني ما عيناً مراتب را به اعضاء اعلام متقاضيان كل بهاء هر دستگاه را واريز نمودند.

1.سازمان قيمت تراكتور را اعلام و متقاضي پرداخت نموده آيا شرعاً عقد معامله جاري شده و رسميت دارد خاصّه آنكه سازمان زمان تحويل را هم تعيين نموده؟

2.آيا سازمان با وجود اعلام قيمت قطعي و دريافت آن مي‌توانست به جاي تحويل تراكتورها و خسارات وارد فقط هر ساله افزايش قيمت اعلام نمايد.

3.آيا سازمان ملزم به پرداخت خسارت تأخير در تحويل و عدم كاركرد ناشي از عدم تحويل مي‌باشد؟

4.آيا پس از 5 سال كه سازمان تعدادي را تحويل داده مي‌توانست به جاي مبلغ اوليه، چند برابر آن را مطالبه نمايد.

5.آيا يكسال بعد از تحويل و صدمه فاكتور و وصول كامل بهاء تراكتور به قيمت ... تومان سازمان مي‌تواند به شركت بگويد شما حق فروش نداريد و در صورت فروش بايد به نرخ روز مابه‌التفاوت را به قيمت روز به ما (سازمان) بپردازيد؟

6.حتي سازمان بگويد 5 سال بعد هم اگر بفروشيد به نرخ همان روز بايد به كسر مبلغ فاكتور شده باقيمانده اضافي را به سازمان بپردازيد؟

7.آيا مي‌شود كالائي را با توافق فروخت و بهاء آن را دريافت نمود و تحويل نداد و به جاي تحويل قيمت‌ها را بالا برد و پس از تحويل و صدور فاكتور و با گذشت يكسال بگويد كالاي خريداري شده را در صورت فروش به بهاء بيشتر سود حاصله را بايد به فروشنده بپردازيد؟

جواب1: هر گونه معامله با شخصيت حقيقي يا حقوقي بعد از انعقاد و تماميّت آن، لازم و نقض آن غير جائز مگر در صورت خيار غَبْن و مانند آن و يا با اقاله و توافق طرفين.

جواب2: هر گونه شرط كه در ضمن عقد قرار مي‌گيرد، در صورت مشروع بودن، لازم و تخلّف از آن غيرجائز مگر با تراضي طرفين.

جواب3: تأخير پرداخت كالاي فروخته شده يا تأخير تسليم بهاي آن بدون رضايت طرف مقابل جائز نيست.

جواب4: شرطي كه بعد از تمام شدن عقد، مطرح مي‌شود لازم نيست.

جواب5: افزودن قيمت يا كم كردن كالا يا تغيير جنس مرغوب به غير مرغوب جائز نيست.

جواب6: خسارت تأخير تسليم كالاي فروخته شده به عهده فروشنده است.

جواب7: تمام احكام مزبور در بندهاي فوق مخصوص به تحقق معامله است نه مقاوله و گفتگو، يعني اگر اصل معامله انشاء نشد، ولي گفتگوي مقدماتي به عمل آمد و زمينهٴ حق اولويت با دريافت مقداري از پول فراهم شد، افزودن قيمت و مانند آن جائز است، و اگر خريدار در اثر تضييع حق اولويت، متضرّر شد، مي‌تواند خسارت ناشي از غَرَر را از فروشنده مطالبه كند.

جوادي آملي، 12/10/1374

6. فردي به خاطر طلبكاري خود از شخص بدهكار چك دريافت مي‌كند در موعد مقرر براي دريافت پول به بانك مي‌رود موجودي كامل نبوده و الآن دو ماه بدهكار تأخير در پرداخت بدهي و قرض دارد و شخص بدهكار مي‌گويد سود يا غرامت بابت تأخير را پرداخت مي‌كنم آيا سودي كه مي‌دهد شرعاً چه حُكمي دارد؟

۱- اگر از اول شرط نكرده باشند و بدهكار داوطلبانه سود يا غرامت را پرداخت كند اشكالي ندارد.

جواب2: بهتر است كه شخص طلبكار اين را هم نگيرد.

جوادي آملي

7. سؤال1: مسلمان مؤمني براي بقاء نسل با مؤمنه صيغه عقد دائم شرعي و قانوني در مقابل مهر حلال و نقد با وليّ مؤمنه منعقد كرده قباله رسمي صادر دريافت نموده و متصرف شده. براي امرار معاش زمين مزروعي را در مقابل وجه‌البيع حلال صيغه عقد دايم شرعي و قانوني با مالك اصلي منعقد كرده، قباله رسمي صادر دريافت نموده و متصرف شده، سالهاي دراز شخصاً در اين ملك مزروع به كار احياء و توليد مشغول بوده معاش عائله‌اش را تحصيل مي‌كرده مولود و توليد حاصل از دو عقد فوق چه حكم شرعي دارد؟
سؤال2: زورمندي با قوه قهريه به عقد دوم تجاوز مي‌كند زمين مزروع را با توليدش و ابزار كارش متصرف مي‌شود، قدرت دفاع ندارد هيچ مسلماني و دادرسي به داد و فرياد او توجه نمي‌كنند متجاوز فارغ‌البال مشغول توليد است توليد حاصل از اين تجاوز غاصبانه چه حكم شرعي دارد؟

: از موضوع شخصي اطلاعي ندارم ولي به طور كلي مهريه‌اي كه زن دريافت مي‌دارد و همچنين نماء

حاصل بعد از عقد ملك طِلْق اوست و هر گونه تصرفي در آن منوط به رضايت و اذن او مي‌باشد و غصب آن حرام است ولي اگر كسي در زمين مغصوب زراعت كند، زراعت آن مالِ خود اوست و چنانچه صاحب زمين راضي نباشد كه زراعت در زمين بماند كسي كه غصب كرده بايد فوراً زراعت خود را از زمين بِكَند و نيز بايد اجاره زمين را در مدتي كه زراعت در آن بوده به صاحب زمين بدهد و خرابيهايي را كه در زمين پيدا شده است اصلاح كند.

جوادي آملي

8. آيا بر مسلمان، پرداخت عوارض گمركي كه دولتهاي غيراسلامي بر اجناس صادره از كشورهاي ديگر (توسط شخص مسلمان) تعيين مي‌نمايند، واجب است. با توجه؛ اينكه اكثر افراد آن كشور به طرق مختلف از پرداخت عوارض سر باز مي‌زنند.

هو العليم. مسلماني كه تابع كشور غيراسلامي است بايد قانون عوارض گمركي را عمل نمايد و تخلّف ديگران مجوّز تخلّف او نيست.

جوادي آملي

9. آيا خريد و فروش وام كه بر اثر گردش حساب يا اعتبار و يا اسناد و مدارك شخصي (حقيقي يا حقوقي) به ايشان تعلق مي‌گيرد و وي با رضايت خويش و در برابر اخذ مبلغي توافقي وام را به شخص ديگري مي‌فروشد از لحاظ شرعي مشكل دارد يا خير؟

جواب1: گاهي وام‌گيرنده مُقوّم حق است يعني طبق قانون حق انتقال به غير را ندارد، در اين صورت فروش حق وام‌گيري جايز نيست.

جواب2: گاهي وام‌گيرنده مورد حق است نه مقوّم آ‌ن يعني طبق قانون حق انتقال به غير را دارد، در اين صورت فروش حق وام‌گيري جايز است.

جوادي آملي 25/11/86

10. چنانچه مستحضريد گاهي مردم عادي يا بنگاه‌هاي اقتصادي براي تهيه كالاهاي مورد نياز خود، به سازنده آن كالاها سفارش ساخت مي‌دهند. مانند سفارش ساخت در، پنجره، اتومبيل، كشتي، هواپيما، خانه، بيمارستان و.. در اين موارد سازنده طي قراردادي متعهد مي‌شود كالاي مورد نظر را با مشخصات معين ساخته در تاريخ مشخص تحويل دهد و سفارش دهنده نيز متعهد مي‌شود مبلغ معيني را طبق زمانبندي مشخص بپردازد (براي مثال 25% پيش‌پرداخت، 50% زمان تحويل و 25% بعد از دو ماه پس از تحويل). در برخي موارد پيش‌پرداختي صورت نمي‌پذيرد؛ در اين قراردادها به طور معمول مواد اوليه و مصالح به عهده سازنده است.

مستدعي است نسبت به سؤالات زير راهنمايي فرماييد.

1.آيا چنين قراردادي صحيح است؟

2.آيا اين قرارداد كه در كشورهاي عربي به عقد استصناع معروف است در قالب يكي از عقود متعارف قرار مي‌گيرد يا عقد مستقلي است؟

3.در صورتي كه عقد استصناع عقد مستقل باشد، آيا عقد لازم است يا عقد جايز؟

4.در صورتي كه عقد استصناع عقد مستقل باشد، چه نوع خياراتي در آن جاري است؟

5.در صورتي كه عقد استصناع عقد مستقل باشد، شرايط صحّت آن چيست؟

6.آيا سازنده مي‌تواند ساخت كالاي مورد نظر را به ديگري واگذار نمايد؟

7.آيا سازنده مي‌تواند كالاي ساخته شده‌اي را خريداري و به سفارش دهنده تحويل دهد؟

جواب1: هر چند مفروض سؤال مركب از چند عقد است ولي اگر مجموعاً تحت يك عقد قرار گيرند صحيح خواهد بود.

جواب2: عقد مزبور مصداق يكي از عقود متعارف نبوده و عقد مستقل است.

جواب3: عقد مزبور از هر دو طرف لازم است.

جواب4: خيارهاي عام مانند غبن، رؤيت، عيب، تخلف وصف، تخلف شرط و... ثابت است ولي خيار مختص به عقد بيع و مانند آن ثابت نيست.

چواب5: شرايط صحّت عقد، متعاملان، عوضان همان شرايط ساير عقود است.

جواب6: در صورت عدم اشتراط مباشرت جايز است.

جواب7: در صورت اطلاق عقد جايز است.

جوادي آملي 25/11/86

11. مالكي مغازه خود را به مدت سه سال با اخذ مبلغي به عنوان سرقفلي از مستاجر به وي اجاره مي دهد. بيست روز پس از عقد اجاره مذکور، مالک با کتمان اينکه مبلغي به عنوان سرقفلي دريافت کرده و با بيان اينکه مغازه صرفا در اجاره مستاجر است؛ مغازه ياد شده را به شخص ديگري مي فروشد و تمامي ثمن آن را دريافت و متعهد مي شود ظرف چهار ماه رضايت مستاجرين را اخذ و مغازه را تخليه شده تحويل خريدار نمايد. فروشنده به تعهد خودعمل نمي کند تا اينکه پس از انقضاء مدت اجاره مغازه تخليه و تحويل خريدار مي شود.

مرقوم فرماييد مستاجر براي دريافت مبلغ سرقفلي خود به کدام يک از مالکين مي تواند مراجعه نمايد مالک اوليه (فروشنده) که مغازه را به مستاجر اجاره داده و وجهي از بابت سرقفلي از وي دريافت کرده و يا اينکه به مالک جديد (خريدار) که از سرقفلي مستاجر بي خبر بوده است؟

1.فروش ملکي که در اجاره است جايز است. اگر خريدار آگاهي نسبت به اجاره نداشت حق فسخ بيع را دارد.

2.مستأجري که سرقفلي داد نسبت به عين ملک صاحب حق مي شود نه صاحب ملک.

3.هر چند مالک اوّل تخلف کرد ولي حق مستأجر به خود ملک مورد اجاره تعلّق مي گيرد.

4.تصرف خريدار در ملک مزبور قبل از اداي حق مستأجر جايز نيست.

5.ضمان اصلي بعهده مالک اول يعني فروشنده و غاصب اصلي است.

جوادي آملي

12. با احترام به استحضار مي‌رساند, ضمن عقد بيعي شرط شده كه هرگاه خريدار قسطي از اقساط ثمن را پرداخت ننمايد, معامله فسخ خواهد شد. از طرفي فروشنده حق انتقال مبيع به غير را از خريدار سلب ننموده و خريدار به واسطه عقد بيع جديدي مبيع را به شخص ثالث واگذار مي‌نمايد و مبيع متعلق حق غير قرار مي‌گيرد. در فرض تحقق شرط (عدم وصول قسط):

1)با توجه به ايجاد حق مالكيت براي خريدار اول و عدم سلب حق انتقال به ثالث از وي, و از طرفي نظر به اينكه انتقال به ثالث قبل از اعمال فسخ صورت گرفته آيا انتقال مبيع از سوي خريدار اول, جزء حقوق مالكانه وي محسوب مي‌گردد و انتقال صحيح است؟

2)آيا با انتقال مبيع به ثالث و قرار گرفتن ملكيت مبيع در مالكيت ثالث با توجه به سرايت نكردن اثر فسخ به گذشته و فقدان اثر قهقرايي فسخ, اصل بر سقوط شرط است يا بقاء آن؟

3)در صورت بقاء شرط, آيا شرط مزبور قابل تسري به شخص ثالث كه در قرارداد اول نقشي نداشته خواهد بود و فسخ را مي‌توان به ضرر وي اعمال كرد؟


4)در صورت اعمال فسخ (در فرض بقاء شرط فسخ), مبيع كه متعلق حق غير (ثالث) قرار گرفته, قابل اعاده به فروشنده اوليه مي‌باشد؟ در صورتي كه مبيع قابل اعاده نباشد چه حقي براي فروشنده ايجاد خواهد شد؟

1: اگر شرط حق فسخ حاصل شد و فروشندة اول معاملة خود را فسخ كرد بيع دوم فضولي است و با اجازه فروشنده اول صحيح و با ردّ وي باطل خواهد بود.

2: اگر قبل از تحقّق شرط فسخ (عدم وصول قسط) عقد دوم برقرار شد هر چند بيع دوم صحيح است ليكن حق فروشندة اول محفوظ است و بعد از تحقق شرط (عدم وصول قسط) مي‌تواند بيع اول را فسخ كند در اين حال معلوم مي‌شود بيع دوم فضولي بود و محتاج به اجازه فروشنده اول است.

3: خريدار دوم اگر آگاه از شرط حقّ فسخ در بيع اول بود بايد تحمّل نمايد و اگر جاهل بود مي‌تواند بيع دوم را فسخ كند.

4: در صورت فسخ بيع اول, خريد در اول ضامن تمام ثمن معاملة اول است در حالي كه عين مبيع از بين رفته باشد و اگر عين مبيع باقي باشد خود عين برمي‌گردد.


جوادي آملي 9/11/87

 

احكام رهن

1. سؤال: اينجانب ضمانت شخصي را در بانك به مبلغ شصت و سه ميليون تومان به عهده گرفتم و سند خانه خويش را ‏در بانك به رهن گذاشته‌ام اكنون شخص وام گيرنده متواري شده است، حقير چون نياز به سندِ مرهون دارم حاضر به ‏پرداخت مبلغ به بانك ميباشم، لطفاً راه حل شرعي را بيان فرمائيد.‏

جواب: ١ _ راهن طبق تعهّد متقابل با بانك (مرتهن) عمل نمايد.‏

‏٢ _ بعد از پرداختِ وام ملك مرهون آزاد ميشود.‏

٣ _ ضامن تمام آنچه را پرداخت از بدهكار اصلي ميگيرد.‏

جوادي آملي ٦/٢/١٣٨٢‏

 

احكام قرض

‏١ ـ مظلمه چگونه محاسبه مي‌شود؟ مثلاً بنده چند سال پيش، پنج هزار تومان به شخصي ‏بدهكار بودم، ولي ديگر او را نديدم. آيا براي ردّ مظلمه، همان مبلغ كافي است؟

پاسخ: بايد تفاوت قدرت خريد و مقدار تورّم لحاظ شود؛ سپس مجموع آن تأديه گردد. جوادي ‏آملي.‏

2. گروهي‌ با هدف رفع مشكلات اهالي‌ محله و نيازمندان، اقدام به تأسيس صندوق خيريه كرده‌اند. الف) آيا مي‌‌توان مبالغ جمع‌آوري‌ شده را براي‌ انجام فعاليت‌هاي‌ اقتصادي‌ و با هدف كمك هر چه بيشتر به مستمندان، سرمايه‌گذاري‌ كرد؟ ب) آيا مي‌‌توان وجوه جمع‌آوري‌ شده را به صورت قرض‌الحسنه، به نيازمندان پرداخت؟ ج) آيا مي‌‌توان به مدت يكسال يا بيشتر، مبالغ را كنار گذاشت و آنگاه اقدام به توزيع آن كرد؟ د) توصيه حضرت‌عالي‌ براي‌ مصرف بهينه اين پول‌‌ها چيست؟ ه ـ) آيا مي‌‌توان وجوه جمع‌آوري‌ شده را در مراسم بزرگداشت ائمه اطهار(عليهم السّلام) صرف كرد؟ و) در پايان از حضرت‌عالي‌ تقاضا مي‌‌كنيم، نصيحت و توصيه‌اي‌ پدرانه به فرزندان خود بنماييد.

: الف) با آگاهي‌ صاحبان سرمايه و رضايت آنان و انطباق با عقود مشروع، جايز است.

ب) برابر اساسنامه‌اي‌ كه با امضاي‌ صاحبان سرمايه باشد، جايز است.

ج) با توافق صاحبان سهام جايز است، ولي‌ بعد از گذشت سال، اگر خمس آن اموال قبلاً پرداخت نشد، اول بايد خمس آن‌ها داده شود؛ آنگاه اقدام به مصرف شود.

د) توليد و ايجاد شغل صادق؛ نه كسب كاذب.

هـ) صرف اموال در تعظيم شعاير با رضايت صاحبان سهام، بي‌‌اشكال است.

و) تلاش در توليد كالاي‌ سودمند و قناعت در مصرف. از حضرت ختمي‌‌مرتبت(صلّي‌ الله عليه و آله و سلّم) چنين دعايي‌ نقل شده است: «اللّهمّ انّا نسئلك نفساً مطمئنّةً تؤمن بلقائك و ترضي‌ بقضائك و تقنع بعطائك». اميد است با اين نيايش، مشمول رحمت خاصّ الهي‌ قرار گيريم.

جوادي‌ آملي‌ ١٢/٤/٨١.

 

احكام وكالت

1.شخصي جهت فروش اتومبيل خود به كسي وكالت با حق توكيل غير مي‌دهد و وكيل نيز وكالت را به استناد حق توكيل، به ديگري تفويض و واگذار مي‌كند و در وكالت دوم تصريح مي‌نمايد «اقدام و امضاي وكيل، به منزله اقدام و امضاي موكل و موكلِ موكل نافذ و معتبر و داراي اشرات قانوني است».

حال موكل مبادرت به عزل وكيل اول نموده آيا وكيل دوم نيست معزول است و يا اينكه بايد مراتب عزل توسط موكل به وكيل دوم مستقلاً اعلام شود؟

و چنانچه وكيل دوم به استناد وكالت دوم، مبادرت به انجام معامله نمايد آيا معامله صحيح است يا خير؟

جواب1: گرچه وكيل اول به اذن موكّل اصلي مي‌تواند از طرف خود يا از طرف موكّل وكيل بگيرد ليكن ظاهر آنچه در وكالت دوم تصريح شد اين است كه وكيل دوم، وكيل مي‌باشد نه وكيل از موكّل اصلي وگرنه امضاي او فقط به منزلهٴ امضاي موكّل اصلي مي‌بود نه به منزله امضاي هر دو (موكّل اصلي و وكيل).

جواب2: چون وكيل دوم، وكيل از وكيل است نه از موكّل اصلي در صورتي كه عزل وكيل اول به همان وكيل اول ابلاغ شود. وكيل دوم منعزل خواهد شد و نيازي به اعلام مستقل به او نيست.

جواب3: اگر وكيل دوم بعد از عزل وكيل اول در صورت جهل به عزل، معامله‌اي را در مورد عين متعلّق وكالت انجام دهد، معذور است و صحت عقد فضولي مزبور محتاج به اجازه مالك اصلي مي‌باشد.


جوادي آملي 28/7/1376

 

احكام مضاربه

١ ـ در عقد مضاربه‌اي، عامل متعهد شده است، پول سرمايه گذار را در كارهاي تجاري صرف كند و از درآمد به دست آمده، هر ماهه مبلغي را علي الحساب به او بپردازد. همچنين متعهد شده، در پايان مدت تعيين شده، درآمد را بررسي كند و افزون بر مقدار تعيين شده را به سرمايه گذار تحويل دهد. طرفين با هم توافق كردند كه زيان احتمالي بر عهده عامل است و ارتباطي به سرمايه‌گذار نخواهد داشت و اگر عامل در پايان نتوانست حسابها را به طور دقيق بررسي كند با هم مصالحه كنند. نظر حضرت عالي درباره چنين مضاربه‌اي چيست؟

پاسخ: الف) لازم است مبلغ سود، معلوم باشد.

ب) پرداخت مقداري به عنوان علي الحساب، گرچه در كيفيت تسليم كافي است، ولي اكتفاء به آن، بدون تعيينِ مقدار سود، كافي نيست.

ج) شرط در ضمن عقد، گرچه تحميل خسارت باشد، نافذ است.

د) اگر مصالحهي مشروط، غرري نباشد، صحيح است.

 جوادي آملي ٢٩/١٠/٧٤

 

 

احكام حجاب

1.آيا عرف مكان يا محل كار در ميزان حدود شرعي مقرر براي حجاب موثر مي باشد؟ مثلا زنان عشايري که موهايشان در سن و سال خاصي بافته شده بيرون است يا زنان جنوب ايران که در عرف آنجا جوراب نمي پوشند يا زناني که در هنگام کار در زمين کشاورزي مقداري از شلوار خود را بالا مي زنند يا زنان کارمند که در هنگام کار مقدراي از دستشان پيدا مي گردد؟

1- حدّ لازم حجاب براي تمام زنان در هر زمان و زمين يکسان است مگر در مورد ضرورت مانند معالجه.

2- صرف سهولت به معناي ضرورت نيست.

3- در موارد ضرورت شغلي هر چند پوشيدن بر زن واجب نيست ولي نگاه نامحرم نيز جايز نيست.

جوادي آملي 23/12/86

 

2.آيا رعايت نکردن حجاب مقرر شرعي گناه محسوب مي گردد؟ اگر گناه مي باشد گناه کبيره است يا صغيره؟ در هر فرضي (کبيره يا صغيره بودن) آيا قابل تعزير مي باشد؟

1- بي حجابي عمدي به طوري که علنا در معرض نامحرمان قرار گيرد گناه بزرگ است.

2- اگر با نهي از منکر، بي اعتنايي به حکم شرعي حجاب ادامه يافت حکومت اسلامي مي تواند تعزير نمايد.

جوادي آملي 23/12/86

3.آيا حاکم شرع مي تواند زناني را که در اجتماع يا انظار عمومي موي سرشان پيداست؛ يا زناني که لباسي به تن دارند که برجستگي هاي بدن را نشان مي دهد؛ يا زناني که پوشش نا مناسب دارند؛ يا زناني که آرايش کرده باشند؛ کيفر نمايد؟ اگر پاسخ مثبت است بنا به چه ادله فقهي زنان مورد سوال را حاکم شرع مي تواند کيفر نمايد

1- حکومت اسلامي براي افرادي که عمداً احکام شرعي را ترک مي کنند حدّ يا تعزير قرار داده است.

2- تعليم احکام، تنبّه دادن غافل، موعظت و ارشاد سپس امر به معروف و نهي از منکر بايد رعايت شود.

3- اجراي حدّ يا تعزير نبايد مزاحم با حکم شرعي مهمّ يا اهمّ باشد.

جوادي آملي 23/12/86

 

 

احكام نكاح

١ـ در گذشته، پدرم براي محرم شدن با زن‌دايي‌ام، دختر او را براي چندساعت صيغه نمود. اكنون كه زن‌دايي‌ام از دنيا رفته، آيا ازدواج بنده با دختردايي‌ام جايز است؟

پاسخ: الف) دختري كه به عقد پدر درآمد؛ گر چه موقت بوده است، بر پسر حرام است.

ب) مردن مادرِ دختر، تأثير ندارد.

 جوادي آملي.٤/١/٧٤

٢ـ دو پسرعموي من و خواهر بزرگم شيرخوردهي مادربزرگم هستند. آيا فقط اين سه نفر باهم محرمند يا همي فرزندان عمويم با خواهران و برادرانم محرمند؟

پاسخ: الف) دو پسرعمو با خواهر بزرگ شما كه همشيرند، محرم مي باشند و آن دو با خواهر بزرگ شما عمو و عمه همه فرزندان محسوب ميشوند.

ب) ساير پسرعموها با دخترعموها، محرم نيستند و ازدواج آنها با يكديگر، جايز است.

 جوادي آملي ٢٤/٣/٧٤.

٣ ـ آيا سقط جنين پس از سه يا چهار ماه بارداري، جايز است؟

پاسخ: سقط جنين حرام است و ديه دارد.

جوادي آملي ٢٢/٢/٨١.

٤ـ آيا ميتوان درضمن عقد نكاح شرط كرد كه تمكين خاص صورت نگيرد؟ آيا اين شرط موجب بطلان عقد نميشود؟

پاسخ: در صورتي كه تمكين خاص، از مهمترين آثار و مقتضيهاي عقد نكاح نباشد، شرط مزبور صحيح است.

جوادي آملي ٢٢/٣/٨١

٥ـ آيا ميتوان يكي از اعضاي بدن را مهريه قرار داد؟

پاسخ: نميشود.

جوادي آملي ٢٢/٣/٨١.

‏٦ـ آيا مي‌توان در ضمن عقد نكاح، شرط كرد كه حضانت بچه‌ها، در صورت وقوع طلاق، به ‏مادر واگذار شود؟

پاسخ: شرط مزبور با توافق زوجين، صحيح است.

جوادي آملي ٢٢/٣/٨١.‏

‏٧ـ آيا مي‌توان در ضمن عقد نكاح، شرط كرد كه زن حق طلاق داشته باشد؛ نه مرد؟ آيا اين ‏شرط موجب بطلان عقد نمي‌شود؟

پاسخ: الف) شرط عدم حق طلاق براي زوج (مرد) يا شرط ثبوت حق طلاق ابتداءً براي زن، ‏صحيح نيست. ب) شرط وكالت زن، از طرف شوهر براي طلاق، نافذ است.

جوادي آملي ‏‏٢٢/٣/٨١.‏

‏٨ـ آيا مي‌توان كالا را مهريه قرار داد؟

پاسخ: كالا را مي‌توان مهريه قرار داد.

 جوادي آملي ٢٢/٣/٨١.‏

‏٩ـ آيا مي‌توان در ضمن عقد نكاح، شرط كرد كه محل سكنا به زن واگذار شود؟

پاسخ: شرط مزبور صحيح است.

 جوادي آملي٢٢ /٣/٨١.‏

‏١٠ـ آيا مي‌توان در ضمن عقد نكاح شرط كرد كه مرد زن را طلاق ندهد؟

پاسخ: شرط عدم اِعمال حق طلاق، نافذ است.

جوادي آملي ٢٢/٣/٨١.‏

‏١١ـ آيا مي‌توان در ضمن عقد نكاح شرط كرد كه زن بچه‌دار نشود؟

پاسخ: شرط مزبور به معناي عدم انعقاد نطفه ـ نه اسقاط بعداز انعقاد ـ صحيح است.

جوادي ‏آملي٢٢/٣/٨١.‏

12.اگر در عقد موقت تعيين مدت زمان فراموش شود اما منظور عقد موقت باشد چاره چيست؟ و عمل نزديكي هم صورت نگرفته باشد؟

جواب1: در صورت فراموش شدن مدت ظاهراً عقد باطل خواهد بود.

جواب2: احتياط آن است كه طلاق جاري شود زيرا اگر به ازدواج دائم تبديل شده باشد چاره‌اي جز

 طلاق نيست.

جوادي ‏آملي

13.آيا ازدواج مرد مسلمان با زن زرتشتي موحد جايز است؟

آيا تفاوتي بين حكم ازدواج دائم و موقت در اين مورد وجود دارد؟

جواب1: ازدواج دائم مرد مسلمان با زن زرتشتي جايز نيست.

جواب2: ازدواج موقت مرد مسلمان با زن زرتشتي بر خلاف احتياط است.

جوادي ‏آملي

14.زوجه طي سند عادي؛ مهريه، نفقه و كليه حقوق خود را به همسرش حلال نموده است.

زوجه مدّعي است اين سند و نوشته با تهديد و اجبار از سوي همسر از وي اخذ گرديده و اين در حالي است كه هيچ شاهدي بر اين مدّعا وجود ندارد.

اولاً: حلال نمودن، ناظر به ابراء است يا هبه؟

ثانياً: با وجود اجبار و عدم حضور شاهد، چه وضعيتي بر سند مذكور حاكم است؟

ثالثاً: آيا نفقه آينده و حقوق محقق نشده را مي‌توان ابراء يا هبه نمود يا خير

جواب1: حلال نمودن چيزي كه در ذمّه شوهر است ابراء است و بر گرداندن عيني كه از شوهر گرفته است هبه مي‌باشد.

جواب2: اگر بيّنه يا قرائن اطمينان‌آور ديگري بر اجبار باشد سند مزبور بي‌اعتبار بوده و مدّعاي زن ثابت مي‌شود وگرنه شوهر در محكمه سوگند ياد مي‌كند و مدّعاي زن بي‌اثر خواهد بود.

جواب3: حقوق آينده را به لحاظ فرض ثبوت مي‌توان ابراء كرد هر چند نمي‌توان مانع تحقق آن با حفظ مقتضي آن شد.

جوادي آملي 1/9/1386

15.احتراماً به استحضار مي‌رساند اينجانب قربان جعفري برادر حقير شهيد رمضان جعفري به علت شهادت برادرم مدت 7سال است كه با زن برادرم، همسر شهيد رمضان جعفري ازدواج نمودم و سرپرستي فرزند شهيد را كه برادرزاده‌ام مي‌باشد تحت تكفّل و سرپرستي دارم.

خواهشنمد است در رابطه با حقوق فرزند شهيد، براي ما روشن بفرماييد كه آيا من مي‌توانم از حقوق فرزند شهيد استفاده كنم، چون برايم مشكل مي‌باشد، با توجه مشكلات زندگي كه دارم در رابطه با مسئله شرعي اسلام، آيا مي‌توانم حقوق اين فرزند را استفاده كند؟

جواب1: حقوق فرزند شهيد، مخصوص همان فرزند است.

جواب2: به مقدار هزينهٴ آن فرزند و مقدار سرپرستي وي را مي‌توان از آن حقوق استفاده كرد.

جوادي آملي 24/3/1383

16. خواهشمند است با توجه به اينكه امروزه در عقد ازدواج مهريه‌هاي بسيار سنگيني كه غالباً هرگز قدرت بر تسليم آنها نيست و طرفين عقد هم به اين مسئله اذعان دارند اما در عين حال آن را قرار مي‌دهند و حتي در مهرنامه به صورت عندالمطالبه ذكر مي‌نمايند نظر مباركتان را مرقوم نماييد كه آيا اساساً قرار دادن چنين مهريه‌هايي صحيح است يا خير؟ و بر فرض بطلان تكليف چيست؟

1.مهر نصاب معيّن ندارد كه بيش از آن جائز نباشد.

2. سنگيني مَهر كه بيش از حدّ معقول باشد سَفَهي است.

3. در صورت سَفهي بودن مهر نكاح باطل نمي‌شود.

4. در صورت سَفهي بودن مهر مسمّا بايد مهرِ مِثل پرداخت شود.

جوادي ‏آملي

17.در سنه 1371 مردي با خانمي رسما و شرعا ازدواج نموده که در قبال نکاحيه صداقيه معينه عبارتند از : ( 1- يک جلد کلام الله مجيد رباني 2- تعداد 200 قطعه سکه بهار آزادي رايج ايران به ذمه زوج و مبلغ 50ميليون ريال وجه نقد رايج ايران به انضمام 2تخته فرش 2متري نخ فرنگ به ارزش 4ميليون ريال به ذمه پدر زوج که عند المطالبه به زوجه بپردازد) عقد بر اين مبنا جاري شده و در صفحه 19 عقد نامه تحت عنوان توضيح اين عبارت بين الهلالين درج گرديده (توضيح اينکه در مقابل 50ميليون ريال مورد مهريه دوشيزه که به ذمه پدر زوج مي باشد مقدار 3دانگ مشاع از 6دانگ يک باب خانه پلاک معينه منظور گردد و مورد قبول واقع شد) حاليه زوجه مطالبه منزل از پدر زوج را طبق عبارت درج شده در قسمت توضيحات در عقد نامه را نموده و پدر زوج نيز مدعي مديونيت نسبت به وجه رايج مندرج در قسمت صداقيه به علت رجوع از تعهد خويش در قسمت توضيحات گشته با توجه به مراتب فوق:

1- مسئوليت شرعي پدر زوج نسبت به زوجه مبلغ مندرج در عقد نامه است يا منزل؟

2- براي پدر زوج حق رجوع نسبت به انتقال منزل جايز است يا خير؟

3- در صورت استحقاق زوجه به مطالبه وجه از پدر زوج وجه به نرخ تورم روز لحاظ بايد گردد يا همان وجه اوليه؟

1. مهريه بعهده شوهر است نه شخص ديگر.

2. اگر پدر شوهر مهري که بر عهده شوهر است ضامن شود، بايد بپردازد.

3. چون مبلغ پنجاه مليون ريال به سه دانگ مشاع از شش دانگ يک باب خانه معين تبيدل شد، آنچه

در عهده ضامن يعني پدر شوهر مستقر شد همان سه دانگ خانه معين است.

4. مسئوليت پدر شوهر همان خانه است نه مبلغ مزبور و پدر شوهر بدون رضايت همسر پسر حق عدول ندارد.

5. آنچه در نامه جداگانه ثبت شد که پدر شوهر چهار دانگ از يک خانه معين را به پسر داد در صورتي که به قصد تفريغ ذمّه خود باشد سه دانگ از آن خانه متعلق به همسر و يک دانگ مال پسر و حق ديگري مطرح نيست.

جوادي آملي 29/1/88

18.ضمن عرض ارادت و مسئلت سعادت و سلامت براي آن جناب معروض مي دارد حضرتعالي در يک سخنراني فرموديد اگر کسي دو يا سه زوجه اختيار کند و در بين آنان عدالت را رعايت کند از نظر فقهي از عدالت خارج نشده وفقيه انرا عادل مي داند ولي اين شخص از ديدگاه فيلسوف و حکيم عادل نيست. اکنون اين سوال مطرح است با توجه به مطلب ذکر شده عدالت رسول اکرم صلي الله عليه و آله و ائمه دين عليهم السلام از نظر حکيم و فيلسوف چگونه ارزيابي مي شود؟

پاسخ:

بسم الله الرحمن الرحيم

1. انسان کامل معصوم عدل ممثّل است وهمه شئون علمي و عملي وي تعديل شده و از گزند افراط و آسيب تفريط مصون است.


2. تعدّد همسر درباره معصوم (عليهم السلام) براي حکمت است نه ارضاي غريزه. عدل کامل مقتضي رعايت مصالح فردي و جمعي است.

«لا يقاس بآل محمد احدٌ.»

جوادي آملي، 6/8/88

 

احكام ضمانت

1. آيا شركت پست كه با اخذ كارمزد و دادن رسيد عهده‌دار و متعهد رساندن محموله‌اي جهت تحويل در شركت پست شهر مقصد شده است در صورت فقدان و حيف و ميل محموله متعهدله, به دليل قصور و سهل‌انگاري كاركنان شركت پست (شهر مقصد) در قبال جبران ضرر و زيان متعهدله ضامن است يا خير؟

۱: شركت پست در صورت تقصير و سهل‌انگاري عمدي ضامن است.

2: شركت مزبور در صورت عدم تقصير با پديد آمدن حوادث غير مترقّبه ضامن نيست.

جوادي آملي 10/11/87

 

 

 

 

احکام حدود

1.در اجراي مجازات شلاق حدّي با عنايت به آيه 2 سوره مبارکه نور: «... وليشهد عذابهما طائفة من

المومنين»

۱-منظور «طائفة» چيست؟ (آيا اجزاء مجازات مذکور در حضور چند نفر آنهم در محيط بسته کفايت مي کند يا اينکه الزاما بايستي در اماکن عمومي و ملاء عام انجام گيرد؟)

۲-«من المومنين» چه کساني هستند؟ (افراد با ايمان به معناي خاص يا افرادي که مسلمانان هستند؟)

۳-آيا رعايت قيود فوق الذکر شرعا واجب است؟ يا اينکه جنبه ارشادي واستحباي دارد؟

۱-حضور بعضي از مسلمانان کافي است، هر چند در مکان عام نباشد.

۲-مقصود از مومنان مقابل کافران است پس حضور برخي از مسلمانان کافي است.

۳-ظاهر امر در آيه مزبور لزوم حضور است، احتياط آن است که در صورت امکان حضور ترک نشود.

جوادي آملي

سوال2: الف) مجازات قتل ولد الزنا (در 2.سه فرض: سقط جنين، ولدالزناي صغير و ولدالزناي بالغ)

چيست؟

ب) چنانچه ديه تعلق بگيرد ميزان ديه آن چقدر است؟ (در هر سه حالت فوق)

ج) ولي دم وي چه کسي است؟ (در سه حالت فوق الذکر)

د) چنانچه قاتل، پدر طبيعي مقتول (ولد الزناي) باشد نوع مجازات وي چه مي باشد ؟ به عبارت ديگر،

فرزند ناشي از زنا توسط زاني به قتل رسيده باشد.

1- اسقاط جنينِ پديد آمده از زنا اگر محکوم به اسلام باشد موجب ديه است.

2- ديه جنينِ حاصل از زنا به مقدار ديه جنين پديد آمده از نکاح مشروع است ولي احتياط مصالحه با حاکم شرع است که ولي جنين نامشروع است.

3- قتل کسي که از زنا متولد شده باشد و محکوم به اسلام باشد موجب قصاص است مگر آنکه ولي او يعني حاکم شرع تبديل به ديه را مصلحت بداند.

4- اگر قاتلِ فرزندِ نامشروع خواه بالغ و خواه نابالغ، پدر طبيعي او باشد، قصاص نمي شود، بلکه ديه مي پردازد.

جوادي آملي 26/10/81

3- جهت تنصيف ديه زنان ، چه ديه اي بايد به ثلث ديه کامل برسد: ديه هر جرح به تنهايي؛ ديه کلّ جراحات وارده بر هر عضو؛ ديه کل جرحات وارده بر بدن؟

2- فلسفه يا حکمت تنصيف ديه زنان چه مي باشد؟

1- ديه به معناي ارزش انسان نيست تا تساوي آن در قتل بزرگترين شخصيت علمي عصر و ساده ترين فرد جامعه موجب وهن آن شهرهٴ دوران شود يا تفاوت آن در مرگ زن و مرد سوال برانگيز گردد.

2- همانطوري که در جريان تفاوت سهام ارث خداي سبحان به قصد آگاهي بشر اشارت فرمود: «لاتدرون ايهم اقرب لکم نفعا» در اختلاف مقادير ديه نيز ميتوان حدس زد تا بعدا معلوم شود.

جوادي آملي، 26/10/81

4.احتراماً خواهشمندم نظر شريف خود را در رابطه با «جواز و عدم جواز سقط جنين در قبل و بعد از چهار ماهگي در صورتي كه تشخيص طبي قطعي (و يا احتمالي بيش از 85%) اين باشد كه جنين غير طبيعي بوده و با مشكلات متعدّد جسمي و عقلي (نظير مونگول بودن و يا شديدتر از آن) متولد خواهد شد و يا قبل از تولد از بين خواهد رفت» اعلام فرماييد. همچنين اگر مادر با تجويز پزشك معالج و رضايت شوهر با خوردن دارو موجبات سقط جنين را فراهم كرده باشد تكليف در رابطه با ديه و يا كفاره چه مي‌باشد؟

1.اسقاط جنين جايز نيست هر چند قبل از چهار ماه باشد.

2.اسقاط جنين جايز نيست هر چند غير طبيعي و داراي مشكلهاي ياد شده باشد.

3.مادر در صورت رضايت و اختيار مانند پدر مسئول و بايد ديه پرداخت كند.

جوادي آملي 20/9/1387

5. اگر مردي, همسر نابالغ خود را در حال زنا ببيند و وي را به قتل برساند و در دادگاه زناي همسر خود را ثابت كند, آيا ديه و قصاص از او ساقط است يا به سبب آنكه زانيه شرعاً ـ به سبب عدم بلوغ مكلّف نبوده و لذا ـ مهدورالدم نبوده, شوهر به سبب قتل او محكوم به قصاص مي‌شود؟

 اگر مردي, نابالغي را ببيند كه با همسرش زنا مي‌كند و در آن حال زاني را بكشد و در دادگاه زناي او را ثابت كند, آيا ديه و قصاص از او ساقط است يا به سبب آنكه زاني شرعاً ـ به سبب عدم بلوغ مكلّف نبوده است و لذا ـ مهدورالدم نبوده, شوهر محكوم به قصاص مي‌شود؟

1. فرد نابالغ به سبب زناي مزبور مهدورالدم نمي‌شود لذا قتل او جايز نيست.

2. اگر قاتل نسبت به حكم شرعي آن آگاه نباشد و به توهّم جواز قتل كُشته باشد قصاص نمي‌شود و با

توافق اولياي دَم ديه پرداخت كند.

3. اگر قاتل نسبت به حكم شرعي آن كه حرمت قتل است آگاه بود قصاص مي‌شود مگر با توافق

اولياي دم.

جوادي آملي 20/9/1387

6.احتراماً در پرونده ای حقوقي در قتل شبه عمد قاتل فوت كرده اولياء دم به طرفيت ورثه (اولياء دم)

قاتل دعوي طرح كردند و ورثه قاتل محكوم به پرداخت ديه از ماترك قاتل شدند لكن قاتل مالي ندارد با تحقيق و بررسي مشخص شد ورثه قاتل هم مال ندارند آيا مي‌شود ديه مقتول را از بيت‌المال پرداخت نمود؟ همچنين در صورتي كه ورثه قاتل مال داشته باشند تكليف به پرداخت ديه از مال خود دارند يا در هر صورت وقتي كه قاتل مالي نداشت ديه بر بيت‌المال است؟

1. ديه شبه عمد بر قاتل است و در صورت عدم تمكن از اداي دين مي‌توان مقداري از زكات را از سهم غاريين به آن اختصاص داد.

2.در صورت عجز از تأديه ديه حكومت اسلامي بايد آن را از بيت‌المال بپردازد.


جوادي آملي 10/11/1387

7.احتراما مستدعي است نظر مبارک را در مورد فرع فقهي زير مرقوم فرماييد. مزيد توفيقات

حضرتعالي در تبليغ معارف دين را از خداوند مسئلت مي نمايم.

اگر مقتول به قتل عمد، زن باشد و تنها وارث وي پدر و مادر باشند و پدر از قصاص درگذشته باشد

يا مادر مي تواند مطالبه قصاص نمايد

1. مادر حق قصاص دارد.

2. سهم پدر از ديه تصالحي، بايد از طرف مادر پرداخت شود.

3. اگر پدر سهم خود را بخشيد، مادر بايد سهم پدر را به وارث يا وارثان قاتل بپردازد


جوادي آملي
۲۸/۰۱/۱۳۸۸

 

 

احكام تشريح و پيوند

‏١ ـ اگر تنها راه شناسايى هويّت جسد مجهول‌الهويّة، قطع انگشتان هر دو دست و بازسازى ‏آثار انگشت وى در آزمايشگاه جنايى باشد، آيا دادگاه اجازه دستور به قطع انگشتان جسد را ‏دارد؟ با توجه به اين كه شناسايى هويّت جسد براى رفع نگرانى و ترديد خانواده‌ها لازم ‏است، آيا وجود و عدم وجود مدّعى براى جسد يا اجازه و عدم اجازه بستگان متوفّى، تأثيرى ‏در حكم دارد؟

پاسخ: الف) قطع انگشت ميّت مؤمن، حرام است.‏

ب) در صورت ضرورتِ احراز هويّت و انحصار راه شناسايى، جايز است.‏

ج) قطع مزبور با نظارت ولىّ ميّت، اولى است.

 جوادى آملى ١٨/٧/٨١.‏

 

احكام دفاع ـ جهاد

1.با توجه به اينكه بنده از اهالي كشمير مي‌باشم و با هندوستان در حال جنگ مي‌باشيم و از تسلط هندوستان بر كشمير راضي نمي‌باشيم، آيا مي‌توان دولت هند را به عنوان كافر حربي دانست؟

هوالعليم . اختلاف مرزي و مانند آن غير از اختلاف در دين است. دولت هند با اسلام و با مسلمانان از

 آن جهت كه مسلمان‌اند نمي‌جنگد، چون مسلمانان زيادي در هند زندگي مي‌كنند.

جوادي آملي 8/2/۸۶

 

احکام ارث

1.پدرم دو همسر داشته از همسر اول دو پسر و سه دختر دارد و از همسر دوم چهار فرزند پسر و يك فرزند دختر دارد حال اگر ارث و ميراث و ملكي دارد چطور بايد تقسيم گردد؟ در ضمن همسر اول فوت نموده بعد با همسر دوم ازدواج نموده كه در حيات مي‌باشد حق و حقوق همسران چطور خواهد بود. و آيا ارث و ميراثي به آنها تعلق خواهد گرفت يا نه؟ لطف نماييد راهنمايي‌هاي لازم را مبذول فرماييد.

سؤال2: زمينه‌هاي مسكوني پدرم داشته كه حدوداً پنج الي شش هزار متر مربع مي‌باشد كه برادر دوم كه از زن اول مي‌باشد نصف برده و نصف ديگر را كه براي ما چهار فرزند ديگر كه از زن دوم هستيم مي‌باشد. حال آن برادر مدّعي است كه بايد از آن نصف هم به من بدهيد كه عموها و شوراي محل آمدند و به ايشان گفتند كه حق شما كمتر از اين است كه برداشتيد و الآن مدتي است كه ما با هم اختلاف داريم و ايشان به نصف كه برده راضي نيست پدرم هم مدركي دال بر اينكه شما نصف ببريد به ايشان نداده‌اند حال از حضرت‌عالي تقاضامندم كه تكليف ما را مشخص نماييد.

جواب1: زن اول چون پيش از شوهر مرده است ارث نمي‌برد.

جواب2: زن دوم يك هشتم از تمام اموال منقول و نيز يك هشتم از قيمت ساختمان، درخت و محصول كشاورزي ارث مي‌برد و از زمين خواه زمين مزرعه و باغ و خواه زمين خانه و مغازه و نيز از قيمت آن ارث نمي‌برد.

جواب3: پسر از زن اول و دوم دو برابر دختر از زن اول و دوم ارث مي‌برد.

جواب4: هيچ پسري حق ندارد بيش از سهم خود مالك شود.

جواب5: در صورتي كه پسر در زمان حيات زمين را آباد كرده باشد يا پدر در زمان حيات چيزي از زمين يا غير آن را به وي بخشيده باشد در صورت اثبات چنين ادعايي آن مقدار زائد را مي‌تواند مالك شود.

جواب6: تمام جريان ارث بعد از اداي دِيْن و عمل به وصيت پدر است در صورتي كه دين يا وصيت كرده باشد.

جوادي آملي 28/8/1386

2.همان‌‌گونه كه در آيه ده سورهٴ مباركهٴ نساء آمده است چرا اولاً پسر دو برابر دختر ارث مي‌برد؟

سؤال2: ديگر آنكه در آيه 33 سورهٴ نساء آمده است ﴿الرجال قوامون علي النساء سؤال اين است چرا بايد مرد سرپرست زن باشد؟

و به بيان ديگر چرا بين پسر و دختر تفاوت وجود دارد؟

مطالب مربوط به ارث زن و نيز جريان قوّام بودن مرد در كتاب زن در آئينهٴ جمال و جلال و همچنين در تفسير تسنيم ذيل آيه 34 سورهٴ نساء ارائه شد. لطفاً مراجعه فرمائيد.

جوادي آملي، 28/8/1386

احكام وصيت

1.مردي در وصيت‌نامه خود زني را به عنوان همسر دوم خود معرفي كرده و در مورد منزلي كه همسر دومش در آن سكونت دارد چنين نوشته: «يك طبقه از سه طبقهٴ منزلي كه خانم... همسرم سكونت مي‌نمايد تا زماني كه در قيد حيات باشند اختيار آن خانه در دست مشارٌاليها مي‌باشد و بايستي يك طبقهٴ آن را خود بنشينند و طبقات ديگر را اجاره دهد و امرار معاش نمايد تا زماني كه ايشان زنده هستند كسي حق ندارد ايشان را از آن خانه بيرون كند يا اينكه خانه را بفروشد، خلاصه تا ايشان زنده هستند اختيار خانهٴ مذكور در دست وي مي‌باشد و بعد از فوت ايشان ورثه حق تصرف خواهند داشت بدانند راضي نخواهم شد اگر كسي تعرض به ايشان نمايد و مزاحم گردد» اكنون وظيفه ورثه نسبت به وصيت ميّت چيست؟

لازم است مطابق وصيت وي عمل شود.


جوادي آملي 15/9/1384

 

احكام وقف

1.زمينهاي زراعتي روستاها تا حدود چهل سال قبل به علت قلّت نيروي انساني و مشكلات كِشت با وسايل سنّتي و اوليه كشت و زرع به اين صورت انجام مي‌شد كه نصف زمين زراعتي يك روستا در يك سال و نصف ديگر زمين مزروعي همان روستا در سال ديگر كشت مي‌شد با توجه به مورد فوق كشاورز مي‌بايست در جايي ساكن باشد تا موفق به كشت گردد و از طرف ديگر بيش از نصف زمينهاي زراعتي روستايي با دست تواناي مردم آباد شده است.

سؤال2: اهالي روستاي ... هر ساله در روز عاشورا مهماندار مهمانان حضرت امام حسين(عليه السلام) هستند يعني در روز عاشورا چندين روستاي مجاوز جهت عزاداري سرور شهيدان از قديم الايام به اين روستا مي‌آيند ناهار را مهمان اهالي اين روستا مي‌باشند.

با توجه به موارد فوق آيا اجاره زمين مسكوني و زراعي شامل حال مردم اين روستا مي‌شود يا خير؟

جواب1: زمين‌هايي كه در تاريخ وقفْ موات بود، بعداً آباد شد اعم از مسكوني و زراعي وقف نيست.

جواب2: زمين‌هايي كه در تاريخ وقف آباد بود و ملك واقف بود مقداري را كه واقفْ وقف كرده است همان مقدورْ وقف مي‌باشد و درآمد آن به همان مصرف معين در وقفنامه صرف مي‌شود.

جواب3: اگر هزينه مهمانداري عاشورا در زمان وقفْ جزء مخارج عزاداري بود هم‌اكنون برابر وقفنامه به حساب وقف عمل شود.

جوادي آملي، محرم 1419

2.سؤال: اهالى روستايى در حال احداث حسينيه مى‌باشند كه در مقابل آن يك ابوالفضلى سقاخانه كهن و با سابقه وجود ‏دارد به دليل عدم وسعت حياط حسينيه قصد تخريب آن را دارند و در عوض طبقه فوقانى حسينيه به نام ابوالفضلى ‏احداث شود نظر حضرت عالى در اين مورد چيست؟‏

جواب: بسم الله الرحمن الرحيم

‏١ _ اگر زمين وقفِ سقاخانه است تغيير آن بدون ضرورت جايز نيست.‏

‏٢ _ اگر سقاخانه در حريم حسينيّه ساخته شده تغيير آن جائز است.‏

جوادي آملي ٢٠/١/١٣٨١‏

3.سؤال: فردى خيّر بدون وقف نامه مكتوب زمينى را صرفاً جهت استفاده حمام در اختيار اهالى گذاشت و در آن زمين ‏يك حمام بنا شد كه تمامى اهالى و غيره از آن استفاده مىكردند، هم اكنون حمام جديدى در كنارش بنا شده است و ‏حمام قديمى به عنوان انبارى و استراحتگاه حمامى مورد استفاده قرار مىگيرد. آيا مىشود در اين حمام تغيير كاربرى ‏ايجاد نمود و آن را به فروشگاه، كتابخانه، زينبيه و . . . تبديل نمود، يا حمام نمره جديدى در اين مكان احداث نمود؟

جواب: ١ _ با احراز وقف و قبض و قبولِ فعلى نيازى به وقف نامهٔ مكتوب نيست.‏

‏٢ _ مادامى كه انتفاع از حمام وقفى ممكن باشد تغيير كاربرى جائز نيست.‏

‏٣ _ در صورت ضرورت بطورى كه به هيچ [وجه] نتوان از زمين و بناى وقفى استفادهٔ حمام نمود تغيير

آن به ‏چيزى كه به هدف واقف نزديك باشد جائز است.‏

جوادى آملى ٢٤/٣/١٣٨١‏

4. ١ _ آيا مى‌شود موكتهاى مسجد كه مازاد بر احتياج است را فروخت يا مى‌توان براى مجالس عروسى و غيره اجاره ‏داد، اگر زيانى وارد شود جايز است در اين صورت اجاره داده شود ياخير؟

‏٢ _ آيا فروختن ظروف مسجد و اثاثيهٔ ديگر آن به دليل فرسودگي كه بخواهند آن را تبديل به لوازم جديدتر نمود ‏جايزاست يا خير؟


‏٣ _ آيا اجاره دادن اموال مسجد كه هم وقف خاص و هم وقف عام دارد جايز است يا خير؟ ضمن اينكه مقداري از ‏وقوف عام و خاص با هم مخلوط شده و تشخيص و تفكيك آن مشكل است در اين صورت آيا مىشود اجاره داد يا ‏خير؟

‏٤ _ آيا تهيه و خريد براي اموال مسجد بايستى به نيّت وقف عام باشد يا خاص كه در صورت اجاره دادن مشكل ‏شرعى نداشته باشد.‏

جواب: بسم الله الرحمن الرحيم

‏١ _ اثاث مسجد از قبيل فرش، ظرف و لوازم ديگر را در صورت وقف خاص و زائد بر احتياج مىتوان فروخت يا ‏اجاره داد و درآمد حاصل را در همان مسجد صرف كرد و در صورت وقف عام به مساجد ديگر منتقل نمود.‏

جوادى آملى ١٦/٤/٨١‏


‏٢ _ زيان‌هاى عادى از درآمد كم مى‌شود و زيان‌هاى عمدى و غير عادى به عهده كسي است كه ضرر وارد كرده ‏است.‏

جوادى آملى ١٦/٤/١٣٨١‏

‏٣ _ اجاره دادن اموال مسجد در صورت وقف خاص و زائد بر احتياج جائز است. در صورت مشتبه شدن وقف ‏خاص و عام احوط ترك فروش يا اجاره است.‏

جوادى آملى ١٦/٤/١٣٨١‏

5.سؤال ١: روستايى فاقد مسجد است. چند سال قبل فرد خيّرى زمينى به مساحت 600 متر وقف ‏مسجد كرد و بعداز وقف فوت نمود، زمين وقفى دقيقاً كنار يك خانه‌اى به فاصله 5/2 مترى قرار دارد و اگر ‏مسجد ساخته شود مزاحم همسايه مى‌گردد، از طرف ديگر روبروى حسينيهٔ روستا، چند مترى باغ و زمين ‏به مساحت 3500 متر مى‌باشد. بعلت فاصله داشتن زمين مسجد و حسينيه اهالى روستا قصد كردند كه ‏زمين وقفى را فروخته و در روبروى حسينيه باغى را به اندازه 600 متر خريدارى نمايند و وقف مسجد كنند آيا ‏چنين عملى يعنى عوض كردن زمين وقفى با زمين مكان ديگر البته به به اسم واقف انحام شود ـ امكان‌پذير ‏است؟ و در ضمن در باغ مى‌توانيم، مسجد، قبرستان، مخابرات، خانهٔ بهداشت و اماكن عمومى ساخته ‏شود.‏

جواب: به وقف بايد عمل شود [فقط در صورتى تعويض و تبديل آن جايز است كه نگهدارى وضع موجود ‏زيانبار باشد يا تبديل آن به مصلحت وقف باشد، ليكن مصرف آن محفوظ است و هرگونه تصرف مصلحت‌آميز آن ‏بايد با نظر متولى شرعى و امين انجام شود، در صورت نداشتن متولى شرعى به حاكم شرع مراجعه شود. ‏لذا در اين مسأله به نماينده رهبرى در استان مراجعه شود.

جوادي آملى

6.    ‏١ _ زمينى جهت حسينيه خريدارى شده است از زمان خريدارى زمين يك مرتبه آش گندم در آن زمين طبخ شده و ‏پرچم برافراشته گرديده است حال به خاطر كم عرض بودن كوچه جمعى از هيئت امناء خواستار آن شده‌اند تا خانه‌اى ‏كه روبروى مسجد حضرت جواد الائمه(عليه‌السّلام) است را جهت حسينيه خريدارى نمايند. استدعا مىشود نظر ‏مبارك را در مورد فروش زمين و خريد خانه جهت حسينيه را اعلام فرمائيد.‏

جواب: بسم الله الرحمن الرحيم

‏١ _ زمين مزبور به صورت وقف درآمد.‏

‏٢ _ اگر ضرورتى باشد تبديل آن به احسن، جائز است.‏

جوادى آملى ٩/١١/١٣٨١‏

7.سؤال: واقفى قطعه زمينى را وقف مدرسه كرده، وقف نامه را نوشته و امضاء نيز كرده است، امٌا اكنون پشيمان شده ‏است و مى‌گويد: من زمين ديگرى را واگذار مى‌كنم، حال آنكه زمين مورد نظر وي از نظر ارزش از زمين اول كمتر ‏است، آيا اين انتقال جايز است؟

جواب: اگر صيغه وقف جاري شد و زمينِ وقف شده، قبض شد، تغيير آن جائز نيست.‏

جوادى آملى ٢٠/۱/١٣٨٢‏

8.سؤال: فردى زمينى را خريدارى و به قبرستان ملحق نموده است، در مبايعه نامه آن تصريح شده است خريدار تصميم ‏به وقف آن جهت دفن عموم مسلمانان دارد، ولي وقف نامه‌اى موجود نمى‌باشد، امروز چون به توسعه حسينيه كنار ‏قبرستان نياز است، تصميم داريم در آن زمين خريدارى شده و الحاقى كه هيچ جنازه‌اى در آن دفن نشده است، ‏حسينيه‌اى بنا كنيم، آيا اين كار جايز است؟ آيا مى‌شود از فضاى بالاى زمين مذكور جهت ساخت حسينيه استفاده كرد ‏و سطح زمين را براي دفن اموات استفاده نمود؟

 

جواب: ١ _ در سطح زمين مزبور قبور مناسب حفر و آماده بهره بردارى شود.‏

‏٢ _ حق الارض به عنوان اجاره به قبرستان تأديه گردد.‏

‏٣ _ چون وقف معاطاتي در صورت قبض، صحيح است لذا جريان وقف زمين ياد شده تحرير شود.‏

جوادى آملى ٩/٢/١٣٨٢‏

9.سؤال: آيا تخريب مسجد جامع قديمى جائز است يا خير؟ با توجه به اين‌كه ساختمان قديمى مسجد به علت كثرت ‏جمعيت و دامنهٔ فعاليتهاى اسلامى و دينى ظرفيت و گنجايش جمعيت و برنامه را ندارد.‏

جواب: بسم الله الرحمن الرحيم

‏١ _ توسعهٔ مسجد به طورى كه موجب تخريب نباشد، بدون اشكال است.‏

‏٢ _ توسعهٔ مسجد به طورى كه موجب تخريب شود، در صورت ضرورت، جائز است.‏

تذكر: تخريب بناى كهن، موجب محو ميراث فرهنگي نشود.‏

جوادى آملى ٢٠/١٢/١٣٨١‏

10.شخصي قطعه زميني واقع در روستايي جهت احداث درمانگاه به صورت عادي و مكتوب و ثبت در وصيت‌نامه وقف نموده حال از حضرتعالي استدعا مي‌شود نظر مبارك شرعي خود را در مورد وقف بودن زمين مذكور عليرغم اينكه به صورت رسمي نبوده اعلام فرماييد.

جواب1: اگر واقف زمين وقفي را به قبض متولّي داد هر چند متولّي خودش باشد وقف مزبور صحيح است و بايد طبق آن عمل شود.

جواب2: در صورت شهادت مطّلعان معتبر، وقف بودن ثابت مي‌شود هر چند در دفتر رسمي ثبت نشده باشد.

جوادي آملي 26/8/1384

11.در صورتي كه جاده و خيابان احتياج به عقب‌نشني داشته باشد و احتياج به تخريب ديوار حسينيه و قبور داشته باشد آيا تخريب ديوار حياط حسينيه و تخريب قبر ميّت كه دو تن سيّد مي‌باشند كه از 30سال گذشته و چند نفر ديگر كمتر از 30سال مي‌باشد و تخريب قبر ميّت كلي نيست بلكه نصف خاك از روي قبر گرفته م‌شود و دوباره شن‌ريزي و آسفالت مي‌شود اشكال دارد يا نه، براي ما روشن فرماييد.

جواب1: تخريب حسينيه كه وقف نيست با رضايت صاحب آن جايز است.

جواب2: تخريب مقداري از ظاهر قبر و ترميم آن كه نه نبش قبر است و نه هتك مؤمن جايز است.

جوادي آملي 30/5/1374

12.بيش از 45 سال پيش شخصي، در زميني به مساحت صد متر يا اندكي بيشتر به دست خود حمامي ساخته است. مرحوم (واقف) در سال 1355ش دارفاني را وداع گفته و تا سال 1384، حمام تحت نظارت فرزند ارشد واقف اداره مي‌شد و عوايد اندك آن خرج تعميرات و كمك به ايتام و فقرا مي‌گرديد نزديك به 3سال است كه درِ حمام بسته شده و اهالي نيز به خاطر احداث حمامهاي خصوصي نيازي به حمام عمومي ندارد لازم به ذكر است كه اين موقوفه هيچ شناسنامه‌اي در اداره اوقاف شهرستان‌مان نداشته و ندارد و وقف آن شفاهي و داخل محل بوده است.

سؤال: آيا بنده مي‌توانم اين زمين را خريداري كرده و ثمن را به صورت نقد به فرزند ارشد واقف واگذار كنم تا مشارٌاليه ـ با كسب تكليف از شما ـ آن را صرف تعمير مسجد نوساخته محل يا احداث حسينيه محل كه از نظر فضاي ساختماني فعلي كوچك است و يا در راه ديگر در آباداني و عمران محل نمايد؟

جواب1: وقف بودن زمين حمّام طبق شهرت بين مؤمنان محل ثابت است.

جواب2: اگر حمام مزبور هيچ‌گونه مورد بهره‌برداري نيست، زمين آن را مي‌توان به مركز درماني

اختصاص داد.

جواب3: اگر زمين حمّام مزبور مورد استفاده بهداشت و درمان نيست مي‌توان با حفظ وقف بودن آن در حريم حسينيه يا مسجد قرار گيرد.

جواب4: اگر جزء مسجد قرار گرفت حكم مسجد ندارد.

جواب5: خريد زمين حمّام در صورت تبديل به زمين ديگر با رعايت مصلحت وقف جايز است.

جوادي آملي دي 1386

13.در منطقهٴ ما قبرستان مخروبه‌اي وجود دارد كه فعلاً در آن هيچ مرده‌اي دفن نمي‌شود و سندي و مدركي راجع به اينكه اين قبرستان وقف است يا ملك شخصي و يا مراتع است در دسترس نيست، ولي نظر اهالي قاطبه اين است كه اين قبرستان از زمينهاي مراتع عمومي مي‌باشد، دولت وقت در وسط اين قبرستان سه باب مدرسه احداث كرده است و بنابراين قبرستان عملاً به دو بخش تقسيم شده است و همچنين در نظر دارد كه بقيهٴ قبرستان ساختمان‌هاي آموزشي ديگر و فضاي سبز احداث كند و محلهٴ ما از لحاظ مسجد در مضيقه مي‌باشد و چند مسجد كوچك دارد كه آنها هم در طرح خيابان‌كشي و غيره دولت قرار دارند ولي در محل زمين مناسبي به جز اين قبرستان كه در وسط محله قرار دارد، در دسترسي اهالي وجود ندارد و اهالي مي‌خواهند در اين قبرستان مسجد بنا كنند، در قسمتي كه براي اين كار در نظر گرفته شده است در حدود صد سال است كه هيچ مُرده‌اي دفن نشده و آثار و علائمي از قبور احتمالي وجود ندارد و جوانان در آن قسمت فوتبال بازي مي‌كنند و برخي از اهالي در آن آشغال مي‌ريزند آيا در اين قسمت قبرستان شرعاً مي‌توان مسجد بنا كرد يا نه؟ لطفاً در اين‌باره حكم خدا را مرقوم و بيان فرماييد.

جواب1: قسمتي كه در آ‌ن قبور مسلمين است نمي‌شود مسجد ساخت.

جواب2: قسمتي كه در آن آثار قبر وجود ندارد و جداي از قبرستان محسوب مي‌شود ساختن مسجد در آن جايز است.

جوادي آملي، 8/12/1374

14.در قسمتي كه براي احداث مسجد در نظر گرفته شده است و شرايط آن در سؤال اول مطرح و بيان گرديده است در هنگام كَندن پي ساختمان مسجد به قبر مؤمن و استخوان او برخورد كرديم و رسيديم به جاي باريكي تكليف ما چيست و چه بايد بكنيم لطفاً حكم خدا را بيان و مرقوم فرماييد؟

جواب1: آنچه از بدن مؤمن در هنگام كَندن زمين، ظاهر شد بايد دفن شود.

جواب2: اگر نشانهٴ قبرستان بودنِ زمين، معلوم شد نمي‌توان در آن مسجد ساخت.

جواب3: اگر زميني قبرستانِ متروك باشد به طوري كه در آن مُرده دفن نمي‌شود ساختن نمازخانه جايز است. 

 15.اثر احداث سه باب مدرسه قبرستان مذكور به دو بخش تقسيم شده است، در قسمتي از اين قبرستان آثار و علائمي قبور پيدا و نمايان است ولي مُرده‌اي در آن دفن نمي‌شود اين قسمت نيز قرار است توسط دولت به پارك يا فضاي آموزشي تبديل و تغيير شود و همچنين در آن آشغال مي‌ريزند و بچه‌ها توپ‌بازي مي‌كنند آيا شرعاً در اين قسمت مي‌توان مسجد بنا كرد يا نه؟ آيا در اين قسمت براي ايجاد ساختمان مسجد مي‌توان نبش قبر كرد يا نه؟ در صورت منفي بودن جواب سؤال اخير تكليف ما چيست و چه بايد كرد لطفاً حُكم خدا را بيان و مرقوم فرماييد.

جواب1: نبش قبر جايز نيست.

جواب2: اگر هنگام كَندن زمين بدون آگاهي قبلي به قبر مسلمانان برخورد شد مانعي ندارد.

جوادي آملي 8/12/1374

16.حسينيهٴ ... داراي مكاني به عنوان آشپزخانه بوده است كه مالك اصلي آن بدون خواندن صيغه وقف مكان فوق را جهت بهره‌برداري در راستاي تعزيت و سوگواري سرور و سالار شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(عليه السلام) و كليه مراسم مذهبي اهدا نموده بود.

با گذشت زمان مكان فوق‌الذكر به دليل دوري از حسينيه متروك و بلااستفاده واقع گرديد؛ حال با توجه به مطالب مرقوم به نظر حضرتعالي آيا ممكن است اين مكان را اجاره داد و از حق‌الاجارهٴ آن در مصارف حسينيه استفاده نمود؟

حواب1: اگر مكان مرقوم را به قصد وقف اهدا نمود و قبض شد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت وقف محقّق مي‌شود.

جواب2: مكان وقفي يادشده را مي‌توان اجاره داد و مال‌الاجاره را در مصارف حسينيه مخصوصاً آشپزخانه آن هزينه كرد.

جواب3: لازم است براي حفظ عنوان وقفِ مزبور سعي بليغ مبذول گردد.

جوادي آملي مرداد 1383

17.در منطقهٴ ما قبرستان مخروبه‌اي وجود دارد كه فعلاً در آن هيچ مرده‌اي دفن نمي‌شود و سندي و مدركي راجع به اينكه اين قبرستان وقف است يا ملك شخصي و يا مراتع است در دسترس نيست، ولي نظر اهالي قاطبه اين است كه اين قبرستان از زمينهاي مراتع عمومي مي‌باشد، دولت وقت در وسط اين قبرستان سه باب مدرسه احداث كرده است و بنابراين قبرستان عملاً به دو بخش تقسيم شده است و همچنين در نظر دارد كه بقيهٴ قبرستان ساختمان‌هاي آموزشي ديگر و فضاي سبز احداث كند و محلهٴ ما از لحاظ مسجد در مضيقه مي‌باشد و چند مسجد كوچك دارد كه آنها هم در طرح خيابان‌كشي و غيره دولت قرار دارند ولي در محل زمين مناسبي به جز اين قبرستان كه در وسط محله قرار دارد، در دسترسي اهالي وجود ندارد و اهالي مي‌خواهند در اين قبرستان مسجد بنا كنند، در قسمتي كه براي اين كار در نظر گرفته شده است در حدود صد سال است كه هيچ مُرده‌اي دفن نشده و آثار و علائمي از قبور احتمالي وجود ندارد و جوانان در آن قسمت فوتبال بازي مي‌كنند و برخي از اهالي در آن آشغال مي‌ريزند آيا در اين قسمت قبرستان شرعاً مي‌توان مسجد بنا كرد يا نه؟ لطفاً در اين‌باره حكم خدا را مرقوم و بيان فرماييد.

جواب1: قسمتي كه در آ‌ن قبور مسلمين است نمي‌شود مسجد ساخت.

جواب2: قسمتي كه در آن آثار قبر وجود ندارد و جداي از قبرستان محسوب مي‌شود ساختن مسجد در آن جايز است.

جوادي آملي، 8/12/1374

18.در قسمتي كه براي احداث مسجد در نظر گرفته شده است و شرايط آن در سؤال اول مطرح و بيان گرديده است در هنگام كَندن پي ساختمان مسجد به قبر مؤمن و استخوان او برخورد كرديم و رسيديم به جاي باريكي تكليف ما چيست و چه بايد بكنيم لطفاً حكم خدا را بيان و مرقوم فرماييد؟

جواب1: آنچه از بدن مؤمن در هنگام كَندن زمين، ظاهر شد بايد دفن شود.

جواب2: اگر نشانهٴ قبرستان بودنِ زمين، معلوم شد نمي‌توان در آن مسجد ساخت.

جواب3: اگر زميني قبرستانِ متروك باشد به طوري كه در آن مُرده دفن نمي‌شود ساختن نمازخانه جايز است.

19.همچنان‌كه در سؤال اول گفته شد در اثر احداث سه باب مدرسه قبرستان مذكور به دو بخش تقسيم شده است، در قسمتي از اين قبرستان آثار و علائمي قبور پيدا و نمايان است ولي مُرده‌اي در آن دفن نمي‌شود اين قسمت نيز قرار است توسط دولت به پارك يا فضاي آموزشي تبديل و تغيير شود و همچنين در آن آشغال مي‌ريزند و بچه‌ها توپ‌بازي مي‌كنند آيا شرعاً در اين قسمت مي‌توان مسجد بنا كرد يا نه؟ آيا در اين قسمت براي ايجاد ساختمان مسجد مي‌توان نبش قبر كرد يا نه؟ در صورت منفي بودن جواب سؤال اخير تكليف ما چيست و چه بايد كرد لطفاً حُكم خدا را بيان و مرقوم فرماييد.

جواب1: نبش قبر جايز نيست.

جواب2: اگر هنگام كَندن زمين بدون آگاهي قبلي به قبر مسلمانان برخورد شد مانعي ندارد.

جوادي آملي 8/12/1374

20.حسينيهٴ ... داراي مكاني به عنوان آشپزخانه بوده است كه مالك اصلي آن بدون خواندن صيغه وقف مكان فوق را جهت بهره‌برداري در راستاي تعزيت و سوگواري سرور و سالار شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(عليه السلام) و كليه مراسم مذهبي اهدا نموده بود.

با گذشت زمان مكان فوق‌الذكر به دليل دوري از حسينيه متروك و بلااستفاده واقع گرديد؛ حال با توجه به مطالب مرقوم به نظر حضرتعالي آيا ممكن است اين مكان را اجاره داد و از حق‌الاجارهٴ آن در مصارف حسينيه استفاده نمود؟

حواب1: اگر مكان مرقوم را به قصد وقف اهدا نمود و قبض شد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت وقف محقّق مي‌شود.

جواب2: مكان وقفي يادشده را مي‌توان اجاره داد و مال‌الاجاره را در مصارف حسينيه مخصوصاً آشپزخانه آن هزينه كرد.

جواب3: لازم است براي حفظ عنوان وقفِ مزبور سعي بليغ مبذول گردد.

جوادي آملي مرداد 1383

21.شخصي قطعه زميني واقع در روستايي جهت احداث درمانگاه به صورت عادي و مكتوب و ثبت در وصيت‌نامه وقف نموده حال از حضرتعالي استدعا مي‌شود نظر مبارك شرعي خود را در مورد وقف بودن زمين مذكور عليرغم اينكه به صورت رسمي نبوده اعلام فرماييد.

جواب1: اگر واقف زمين وقفي را به قبض متولّي داد هر چند متولّي خودش باشد وقف مزبور صحيح است و بايد طبق آن عمل شود.

جواب2: در صورت شهادت مطّلعان معتبر، وقف بودن ثابت مي‌شود هر چند در دفتر رسمي ثبت نشده باشد.

جوادي آملي 26/8/1384

22.بيش از 45 سال پيش شخصي، در زميني به مساحت صد متر يا اندكي بيشتر به دست خود حمامي ساخته است. مرحوم (واقف) در سال 1355ش دارفاني را وداع گفته و تا سال 1384، حمام تحت نظارت فرزند ارشد واقف اداره مي‌شد و عوايد اندك آن خرج تعميرات و كمك به ايتام و فقرا مي‌گرديد نزديك به 3سال است كه درِ حمام بسته شده و اهالي نيز به خاطر احداث حمامهاي خصوصي نيازي به حمام عمومي ندارد لازم به ذكر است كه اين موقوفه هيچ شناسنامه‌اي در اداره اوقاف شهرستان‌مان نداشته و ندارد و وقف آن شفاهي و داخل محل بوده است.

سؤال: آيا بنده مي‌توانم اين زمين را خريداري كرده و ثمن را به صورت نقد به فرزند ارشد واقف واگذار كنم تا مشارٌاليه ـ با كسب تكليف از شما ـ آن را صرف تعمير مسجد نوساخته محل يا احداث حسينيه محل كه از نظر فضاي ساختماني فعلي كوچك است و يا در راه ديگر در آباداني و عمران محل نمايد؟

جواب1: وقف بودن زمين حمّام طبق شهرت بين مؤمنان محل ثابت است.

جواب2: اگر حمام مزبور هيچ‌گونه مورد بهره‌برداري نيست، زمين آن را مي‌توان به مركز درماني اختصاص داد.

جواب3: اگر زمين حمّام مزبور مورد استفاده بهداشت و درمان نيست مي‌توان با حفظ وقف بودن آن در حريم حسينيه يا مسجد قرار گيرد.

جواب4: اگر جزء مسجد قرار گرفت حكم مسجد ندارد.

جواب5: خريد زمين حمّام در صورت تبديل به زمين ديگر با رعايت مصلحت وقف جايز است.

جوادي آملي دي 1386

احكام قسم خوردن

1.اگر شخصي بعنوان شاهد يکي از طرفين دعوا در محضر دادگاه حاضر و اظهار دارد که من نماز نمي خوانم، خدا را قبول ندارم و جزء گروهکها هستم آيا استماع شهادت چنين شاهدي محمل قانوني و شرعي دارد؟ و آيا سوگند دادن به کتاب مقدس قرآن جايز است؟

1. شهادت شخص موصوف مورد قبول نيست.

2. اگر شهادت مذکور زمينه علم قاضي را فراهم نمود ميتوان به استناد آن در مواردي که شهادت لازم نيست حکم کرد.

3. سوگند بايد به خداوند باشد و سوگند به قرآن اثر قضايي ندارد.


جوادي آملي
21/1/1388

 

احكام خوردنيها و آشاميدنيها

1.از نظر شما آيا خوردن غذا در رستوران اقليت‌ها جايز است؟

جواب: خوردن ماهي و هر غذايي كه محتاج به ذبح نباشد جايز است.

جوادي آملي 15/9/1384

2.آيا استيل از آهن است و ذبح حيوان و طيور با استيل چه حكمي دارد؟

ذبح حيوان (طائر و غير آن) با استيل جايز است.

3.خانمي نسبت به آوردن لقمه حرام توسط شوهر به خانه قطعيت دارد ايشان داراي حملي مي‌باشد اين خانم چه شيوه‌اي را در پيش گيرد تا اين نوزاددر رَحِم از اين قضيه صدمه نبيند يا حداقل ضرر كمتري به او وارد شود؟

جواب1: در صورت قطع به حرام بودن عين مال استفاده از آن جايز نيست.

جواب2: در صورت ضرورت به مقدار لازم استفاده كند نه بيش از آن.

جواب3: عوض آن را به مالك اصلي دهد.

جواب4: در صورت ندانستن يا دسترسي نداشتن به مالك اصلي از طرف او صدقه دهد.

جوادي آملي 27/8/1386

 

 

احكام لقطه(اموال پيدا شده)

1.اگر کسي مالي را پيدا کند که : الف) قيمت آن کمتر از يک درهم است؛ب) قيميت يک درهم يا بيش از يک درهم است؛ آيا مي تواند آن ها را تصاحب کند؟

1.اگر لقطه، كمتر از يك درهم × باشد] مي‏تواند با قصد تملك بر دارد

2.اگر لقطه، يك درهم يا بيش از يك درهم باشد]با احتمال پيدا شدن صاحبش، بايد يك سال تعريف كند و در صورتي كه از پيدا شدن صاحبش مايوس باشد، از طرف صاحبش صدقه بدهد.

×يك درهم كه تقريبا برابر با نصف مثقال نقره است، در اين تاريخ (7/1378)برابر با حدود هزار تومان است.

جوادی آملی1/9/87

2.اگر كسي شك دارد كه مالي به او تعلق دارد يا نه، مي تواند به قصد تملک آن را بردارد؟

نمي‏تواند بردارد.

جوادی آملی19/8/87

3.اگر كسي مالي را به عنوان اين كه مال اوست بردارد و بفهمد كه مال او نيست، حکمش چيست؟

1-بايد آن را بلافاصله سر جايش بگذارد؛

2-اگر از زمان برداشتن، مدتي گذشته باشد كه احتمال برود در عدم دسترسي صاحبش به آن، تأثير داشته باشد، علاوه بر اين كه آن را سر جايش مي‏گذارد، قيمت آن را هم به فقير صدقه بدهد.

3-اگر از برداشتن، زماني گذشته باشد كه اگر آن را سر جايش بگذارد، احتمال عقلايي دسترسي صاحبش به آن نباشد و از طريق ديگر نيز امكان رساندن آن به صاحبش نباشد، بايد آن را از طرف صاحبش به فقير صدقه بدهد.


جوادی آملی23/8/87

4.اگر مالي را از كسي ببرند (مثل كفش) اگر بداند آنچه بر جاي مانده است مال كسي است كه كفش او را برده است، در صورتي كه از دسترسي به وي مايوس باشد، مي‏تواند آن را بر دارد؟

مي‏تواند آن كفش را بر دارد؛ و اگر كفش بر جاي مانده قيمتش از مال او بيشتر است مابه التفاوت را به

نيت صاحبش صدقه دهد.

جوادی آملی16/8/87

 

 

احكام غصب

1.سؤال: شخصى به خاطر آن‌كه كار فرما او را اذيت مى‌كرد و حقوق كمى به وى مى‌داد مقدارى از اموال كارفرما را ‏سرقت نموده، بعد از مدتى قسم به قرآن ياد كرد و منكر سرقت شد، حالا پشيمان است ولى دادن آن پول براى وى ‏ميسّر نيست، آيا قسم در چنين جاهائى منعقد مى‌شود؟

جواب: ١ _ سارق ضامن است هر وقت توانست بايد بپردازد.‏

‏٢ _ قسم دروغ حرام است بايد توبه كند.‏

جوادى آملى

2.آيا مؤسسات دولتي و غيره از قبيل شهرداريها، ادارات آب و گاز شرعاً مجاز به تصرف عدواني ملك مردم مسلمان اين مملكت بدون رضايت و موافقت آنها مي‌باشند و بهره‌برداري از آن حلال است؟

تصرف مفروض جايز نيست

جوادى آملى

 

 

احکام متفرقات

1.اگر پزشكي به اشتباه دارويي را تجويز نمايد و پرستار نيز بر اساس نسخه‌اي كه پزشك پيچيده دارو را به بيمار بخوراند و بيمار در اثر خوردن دارو بميرد، آيا پزشك كه سبب تلف بوده ضامن است، يا پرستار كه مباشر تلف بوده؟ در صورتي كه پزشك ضامن باشد، دليل آن را بفرماييد؟

جواب1: اگر پزشك حاذق به دست خود دارويي را به بيمار بخوراند يا به وي دستور خوردن يا استعمال آن را بدهد و ضرري به بيمار برسد يا بميرد پزشك ضامن است هر چند متخصص باشد.

جواب2: اگر پزشك حاذق دستوري ندهد بلكه فقط نظر طبّي خود را نسبت به

فلان بيماري و راه درمان آن به فلان دارو را ارائه نمايد و بيمار شخصاً اقدام

نمايد و ضرري به او برسد طبيب ضامن نيست.

جواب3: اگر پرستار بفهمد كه دارو اشتباه است در حال علم عمداً دارو را به

خورد بيمار دهد شريك در ضمان است.

جواب4: اگر پرستار آگاه نباشد و فقط طبق دستور پزشك دارو را به بيمار بدهد ضامن نيست.

جواب5: دليل ضمان قاعده اتلاف است كه از نصوص معتبر استفاده مي‌شود.

جواب6: در احكام يادشده فرقي نيست بين آنكه پزشك اجرت بگيرد يا رايگان باشد.

جوادي آملي دي 1386

2.با عرض سلام و تحيت

با توجه به اين كه مركز طبع و نشر قرآن جمهوري اسلامي ايران در زمينه مسائل مربوط به چاپ و نشر قرآن كريم ‏فعاليت تحقيقاتي مي‌نمايد، مستدعي است ما را از نظر شريف خويش درباره روايت ذيل و سؤالات مطرح شده ‏بهره‌مند فرمائيد.‏

‏«علي بن ابراهيم، عن أبيه، عن صفوان، عن ابن مسكان، عن محمّد بن الورّاق،

ال:‏
عرضت علي بن أبي‌عبدالله «عليه‌السّلام» كتاباً فيه قرآن مختّم معشّر بالذهب و كتب في آخره سوره بالذهب و اريته إيّاه ‏فلم يعب فيه شيئاً إلاّ كتابه القرآن بالذهب، و قال: لايعجبني أن يكتب القرآن إلاّ بالسواد كما كتب أوّل مرّه» (اصول ‏كافي، جلد ٢، كتاب فضل القرآن، باب النوادر، ص ٦٢١).‏
‏١. با توجه به استنباط حضرت عالي از روايت يادشده، آيا چاپ كل متن قرآن كريم با رنگي غير از رنگ مشكي را ‏مجاز مي‌دانيد يا خير؟

‏٢. با توجه به اين كه در مصاحف چاپ شده در برخي از بلاد اسلامي لفظ جلاله «الله» يا بعضي از حروف به منظور ‏آموزش قرآن، به رنگي غير از مشكي ملاحظه مي‌شود، آيا اين كار را از نظر حضرت عالي مجاز است يا خير؟

بسم الله الرّحمن الرّحيم

‏١. تعشير يعني بعد از ١٠ آيهٴ علامت نهادن چنين كاري با رنگ غيرمشكي هم جائز است.‏

‏٢. از نوشتن متن قرآن با طلا پرهيز شود اَولي است؛ هرچند تذهيبِ ورق، حاشيه و جلد جايز است.‏

‏٣. نوشتن متن قرآن با رنگي كه مشكي نيست ممنوع نيست ولي با رنگ مشكي اَولي است.‏

جوادي آملي، ١١/٣/٨٢.‏

3. بنده پس از شهادت برادرم، با همسر او ازدواج كردم و سرپرستي فرزند او را به عهده گرفتم. آيا

ميتوانم از حقوق او كه بنياد شهيد پرداخت ميكند. استفاده كنم؟١ ـ بنده پس از شهادت برادرم، با همسر

او ازدواج كردم و سرپرستي فرزند او را به عهده گرفتم. آيا ميتوانم از حقوق او كه بنياد شهيد پرداخت

 ميكند. استفاده كنم؟

پاسخ: الف) حقوق فرزند شهيد، مخصوص همان فرزند است.

ب) به مقدار هزينه آن فرزند و مقدار سرپرستي وي را ميتوان از آن حقوق، استفاده كرد.

جوادي آملي 24/3/73

4. نظر حضرتعالى درباره موسيقى مطرب و غيرمطرب چيست و ملاك تشخيص آن چيست؟

پاسخ: آنچه موجب فراموشى خدا و ارتكاب گناه مىشود، حرام است و تشخيص آن به عهدهي عقلاى

متشرّع است.

 جوادى آملى ٣١/١/٧٤.

5. نظر شما در مورد موسيقى هايى كه از تلويزيون پخش مى شود، چيست؟

پاسخ: اگر لهو نبوده، سبب گناه نباشد، اشكالى ندارد.

 جوادى آملى ٨/٤/٧٤.

6. نظر شما درباره شطرنج، چيست؟

پاسخ: اگر مخصوص قمار نباشد و به قصد برد و باخت بازى نشود، بلكه به منظور تقويت نيروى فكرى

باشد، اشكالى ندارد.

جوادى آملى ٨/٤/٧٤.

7.كف زدن و رقص، چه حكمى دارد؟

پاسخ: كف زدن بيهوده است، ولى حرام نيست. رقص زن براى شوهر اشكالى ندارد و در مجالس زنانه نيز در صورت عدم ترتب اثر گناه، جايز است.

 ٨/٤/٧٤.

8. بر سر راه احداث يك جاده، حسينيهاي غير وقفي قرار دارد كه در محوطه آن، قبر تعدادي از مؤمنان است. احداث اين جاده بدون تخريب حسينيه، تقريباً ناممكن است. البته قبور كاملاً تخريب نميشود، بلكه نصف خاك روي آن برداشته و روي آن شنريزي و آسفالت ميشود. حكم تخريب حسينيه و تخريب جزئي قبور چيست؟

پاسخ: الف) تخريب حسينيه كه وقف نيست، با رضايت صاحب آن جايز است.

ب) تخريب مقداري از ظاهر قبر و ترميم فوري آن كه نه نبش قبر است و نه هتك مؤمن، جايز است.

جوادي آملي ٣٠/٥/٧٤ .

9.در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران، اصل آزادى در انتخابات پذيرفته شده است، ولى رهبر مردم را ملزم ميكند كه در انتخابات شركت كنند. آيا كسي كه در انتخابات شركت نميكند، كار واجبى را ترك كرده است يا دستور رهبر امر ارشادى است؟

پاسخ: تقويت نظام اسلامى، با شركت در انتخابات و مانند آن لازم است، ليكن هر فردى در انتخاب نماينده و رأى به كانديدا آزاد است. البته رعايت مصالح نظام اسلامى و امت مسلمان لازم است. جوادى

آملى ٢٤/٧/٧٤.

10. بعضى از ناشرين، بدون اطلاع و اجازه مؤلف، اقدام به ترجمه و چاپ كتاب او مىكنند. آيا اين كار شرعاً جايز است؟ به طور كلّى، آيا حفظ حقوق طبع و ترجمه و نشر واجب و لازم است؟ در صورتى كه اين كار بدون موافقت و رضايت قبلي مؤلف، صورت گرفته باشد، وظيفهي ناشر چيست؟

پاسخ: حقوق طبع، ترجمه و نشر آثار مختص به صاحب تأليف است. اگر بدون اذن قبلى وى، چنين كارى انجام شود، بايد با تأديهي حقوق مزبور، رضايت وى، تحصيل شود.

 جوادى آملى ١٦/٨/٧٤.

11.  يك) در وسط قبرستان مخروبهاي، سه باب مدرسه ساخته شده و آن را به دو بخش تقسيم كرده است. در بخشي از قبرستان حدود صد سال است كه مردهاي دفن نشده است و نشاني از قبور احتمالي در آن وجود ندارد آيا ميتوان در اين قسمت، مسجد بنا كرد؟

دو) هنگام پي كند براي ساخت مسجد در قبرستان مخروبه، استخوانهاي ميت مومن از زير خاك بيرون

آمد، اكنون تكليف چيست؟

سه) چنان‌كه در سؤال نخست گفته شد، اين قبرستان به دو بخش تقسيم شده است؛ در ‏قسمتي كه آثار و نشانه‌هاي قبور نمايان است ولي اكنون مرده‌اي در آن دفن نمي‌شود، قرار ‏است پارك يا فضاي آموزشي يا مسجد ساخته شود آيا مي‌توان براي ساخت مسجد نبش ‏قبر كرد؟

پاسخ يك:

الف) در قسمتي كه در آن قبور مسلمين است، نميشود مسجد ساخت.

ب) در قسمتي كه در آن آثار، قبر وجود ندارد و جدا از قبرستان محسوب ميشود، ساختن مسجد، جايز است.

پاسخ دو :

الف) آنچه از بدنِ مؤمن در هنگام كندن زمين، ظاهر شد، بايد دفن شود.

ب) اگر نشانه قبرستان بودنِ زمين، معلوم شد، نميتوان در آن مسجد ساخت.

ج) اگر زمين قبرستان متروك باشد، به طوري كه در آن مرده دفن نميشود، ساختن نمازخانه، جايز است.

پاسخ سه :

پاسخ: الف) نبش قبر، جايز نيست.‏

ب) اگر هنگام كندن زمين، بدون آگاهي قبلي، به قبر مسلمان برخورد شد مانعي ندارد.

 ‏جوادي آملي ٨/١٢/٧٤ .‏

12. كف‌زدن در مراسم جشن اهل‌بيت (عليهم السّلام)، چه حكمى دارد؟ منظور از طرب ‏چيست؟ حدّ

لهو و لعب، چيست؟‏

پاسخ: الف) كف زدن در مراسمى كه به نام اهل‌بيت (عليهم السّلام) تشكيل مى‌شود، اگر ‏در جامعه دينى

توهين تلقى شود، بايد ترك شود. ب) طربِ مذموم خفّتِ شهوانى است. ج) ‏حدّ لعب آن است كه مخصوص محفلِ تبه‌كاران باشد.

 جوادى آملى ١/١٢/٨٠. ‏

13. قمه و زنجير چاقويى زدن و تيغ كشيدن در مجالس عزاى اهل‌بيت (عليهم السّلام)، چه ‏حكمى دارد؟

پاسخ: چيزى كه در شرايط كنونى، مايه‌ي وهن اسلام است، مانند قمه زدن و ...، جايز ‏نيست. چيزى كه

 مايه تعظيم شعائر است يا سبب هتك نيست، مانند زنجير زدن، جايز ‏است.

 جوادى آملى ١/١٢/٨٠.‏

14.گفتن ذكرهايى مثل خداى من حسين است، من على‌اللّهيم و لا إله إلاّ فاطمه، چه ‏حكمى دارد؟

پاسخ: بايد ترك شود.

جوادى آملى ١/١٢/٨٠.‏

15. امروزه بازى با شطرنج و ورق (پاسور) بدون برد و باخت و به عنوان سرگرمى و ورزش، ‏نه به عنوان قمار، در بين جوانان متداول است. حكم خريد و فروش و نگهدارى اين آلات و ‏بازى با آن چيست؟

پاسخ: الف) اگر چيزى ابزار قمار باشد، بازى با آن جايز نيست؛ هرچند بدون برد و باخت ‏باشد.‏

ب) اگر چيزى در زمان گذشته ابزار قمار بود، ولى فعلاً ابزار قمار نيست، بازى با آن بدون برد ‏و

باخت، جايز است.‏

ج) اگر چيزى در يك منطقه، اصلاً ابزار قمار نيست؛ هرچند در بعضى منطقه‌ها ابزار قمار ‏است، بازى با آن بدون برد و باخت، در منطقه اول جايز است. ‏

د) خريد و فروش ابزارى كه بازى با آن‌ها بدون برد و باخت، جايز است، حلال مى‌باشد.‏

هـ) نگهدارى ابزارى كه از آلات قمار نيست، جايز است.

 جوادى آملى ١/١٢/٨٠.‏

16. فرق كساني كه مادرشان سيد است با كساني كه پدرشان سيد است، چيست؟‏

پاسخ: الف) كسي كه فقط مادر او سيد است ، مانند كسي كه پدر او سيد است، از كرامت ‏معنوي

برخوردار است.‏

ب) كسي كه فقط مادر او سيد است، حكم فقهي سيد را ندارد.

 جوادي آملي ١/١٢/٨٠.‏

17. در برخى مجالس كه براى بزرگداشت اهل‌بيت (عليهم السّلام) برپا مى‌شود، مسايلى ‏به چشم مى‌خورد؛ از جمله:‏

‏١ـ تصريح به الفاظى كه دلالت بر الوهيت اهل‌بيت (عليهم السّلام) دارد؛ مانند: لا إله إلاّ ‏على و ... .‏

‏٢ـ خواندن اشعار و بيان مطالبى كه مقام خداوند را در برابر اهل‌بيت (عليهم السّلام) ‏پايين مى‌آورد؛ مانند: خدا عكس على را ماچ مى‌كرد.‏

‏٣ـ انجام بعضى كارها در منظر مردم، براى اظهار ذلّت در برابر اهل‌بيت (عليهم السّلام) ؛ ‏مانند آويختن زنجير به گردن و درآوردن صداى حيوانات.‏

‏٤. نسبت دادن برخى امور به اهل‌بيت (عليهم السّلام) كه به ظاهر با عصمت آنان ‏منافات دارد.‏

برخى افراد در توجيه اين اعمال كه در آن شائبه حرمت وجود دارد، مى‌گويند: دستگاه امام ‏حسين (عليه السّلام) از محدوده‌ي فقه خارج است. لطفاً با بيان نظر شريفتان، راه‌گشاى ما ‏براى دست‌يابى به بينشى به دور از اشتباه و بهره‌مندى صحيح از مجالس اهل‌بيت ‏‏(عليهم السّلام) باشيد.‏

پاسخ: الف) اهل‌بيت عصمت و طهارت (عليهم السّلام) همتاى قرآن كريم، معصوم و حجّت ‏الهى‌اند.‏

ب) تعظيم شعائر اهل‌بيت (عليهم السّلام)، مورد ترغيب اكيد شارع مقدس است.‏

ج) در تمام مراسم، لازم است از غلو پرهيز شود.‏

د) لازم است در همه مراسم، از گفتار يا رفتارى كه موجب هتك مقام شامخ امامت و وهن ‏خاندان عصمت يا اهانت به اصل عزادارى است، احتراز شود.‏

هـ) نهضت سيّد الشهداء (عليه السّلام) براى احياى حق و اماته باطل بود؛ كارى كه حق ‏نباشد، انجام آن مخالف هدف قيام حسينى (ارواحنا فداه) است.

 جوادى آملى ٢٢/١/٨١.‏

18. شخصي ارمنى مراسم ترحيم پدرش را در مسجد برگزار مى‌كند و در مجلس ترحيم ‏مؤمنان و بزرگداشت شهيدان نيز در مسجد حضور مى‌يابد. آيا حضور فرد اهل‌كتاب در ‏مسجد، هتك مقام مسجد به شمار مى‌آيد؟

پاسخ: اگر فرد مزبور، آداب ظاهرى ورود به مسجد را رعايت كند و متشرّعان محل حضور او را ‏هتك به مسجد ندانند، شركت او جايز است.

 جوادى آملى ٢٣/٣/٨١.‏

19. حكم تراشيدن ريش و گرفتن اجرت آن چيست؟

پاسخ: الف) احتياط واجب، ترك تراشيدن ريش است.‏

ب) احتياط لازم، نگرفتن اجرت، براى تراشيدن ريش است.

جوادى آملى ١٢/٤/٨١.‏

20.در مراسم عزاى سيّد الشهداء (عليه السّلام) لطمه زدن به صورت به دور از ريا و تظاهر، ‏چه حكمى دارد؟

پاسخ: صرف نظر از حكم لطمه‌زدن به صورت در مصيبت، انجام چنين كارى اگر موجب ضرر ‏قابل اعتنا نباشد، اشكال ندارد.

 جوادى آملى ١٢/٤/٨١.‏

21. هروله كردن (حالتى بين راه‌رفتن و دويدن) همراه با سينه‌زنى در مراسم عزادارى، چه ‏حكمى دارد؟

پاسخ: هروله، ذاتاً اشكال ندارد، ولى اگر موجب وهن عزادارى شود، اشكال دارد.

 جوادى ‏آملى ١٢/٤/٨١.‏

22. سينه زدن با بدن برهنه، به دور از چشم نامحرم، چه حكمى دارد؟

پاسخ: در صورتى كه مصون از نگاه نامحرمانه ـ نه خصوص نامحرم ـ باشد، اشكال ندارد.

‏جوادى آملى ١٢/٤/٨١.‏

23. طلبه‌اي كه در درس و بحث كم كاري مي‌كند، آيا بايد معادل مقداري كه درس خوانده، ‏شهريه بگيرد يا نبايد شهريه بگيرد؟

پاسخ: اگر شهريه از درآمد موقوفه باشد، لازم است برابر وقف جديت نمود و اگر از وجوه عام ‏باشد، مادامي كه تقصير نشود و قدرت شركت در امتحان حاصل گردد، محذوري ندارد.

‏جوادي آملي ١٦/٤/٨١ .‏

24. اجراي قوانين و مقررات جمهوري اسلامي، تا چه حدي واجب است؟ آيا اگر در نظر ‏شخص، برخي از قوانين با شرع منافات داشته باشد، باز هم واجب است؟

پاسخ: اگر مورد تصويب شوراي نگهبان باشد يا مستقيماً دستور رهبري باشد، مخالفت با آن ‏جايز نيست. در صورت علم قطعي به ناصواب بودن چيزي، مي‌توان آن را ترك كرد.

 

جوادي ‏آملي ١٦/٤/٨١ .‏

25. استفاده از شهريه طلبگي در موارد غير ضروري، از جهت شرعي و وضعي چه حكمي ‏دارد؟

پاسخ: اشتغال به تحصيل حوزوي، مصحح دريافت شهريه متداول است. فقر، شرط تكليفي ‏يا وضعي نيست.

 جوادي آملي ١٦/٤/٨١ .‏

26. بازى بيليارد كه اخيراً رواج يافته، چه حكمى دارد؟

پاسخ: در صورت صدق قمار بر بازى بيليارد، حرام است.

 جوادى آملى ٢٥/١٠/٨١.‏

27. بازى پاسور چه حكمى دارد؟

پاسخ: اگر پاسور از ابزار ويژه قمار نباشد، بازى با آن بدون برد و باخت، حرام نيست. مردان ‏الهى به لهو و لعب نمى‌پردازند.

جوادى آملى ٢٥/١٠/٨١.‏

28. ساخت، خريد و فروش، نگهدارى و نصب مجسمه‌هاى داراى صورت انسانى، در معابر ‏عمومى و ميادين از نظر فقهى چه حكمى دارد؟ سؤال مذكور در فرض صورت حيوانى، چه ‏حكمى دارد؟ نگهدارى مجسمه‌هاى كوچك تزيينى به صورت انسانى يا حيوانى در منازل، ‏چه حكمى دارد؟

پاسخ: الف) ساختن مجسمه‌هاى موجود جاندار بنا بر احتياط لازم، جايز نيست.‏

ب) خريد و فروش و نگهدارى آن، جايز است.‏

ج) نصب آن در ميدان شهر، خلاف ادب اسلامى است.

جوادى آملى ٢٥/١٠/٨١.‏

29. آموزش دادن و آموزش ديدن مجسمه‌سازى، چه حكمى دارد؟

پاسخ: صِرف آموزش دادن و آموزش ديدن، حرام نيست.

جوادى آملى ٢٥/١٠/٨١.‏

30. با توجه به اين كه بازى بيليارد از مصاديق قمار است، لطفاً حكم آن را مرقوم فرماييد.‏

 پاسخ: بازى مزبور با برد و باخت، حرام است.

جوادى آملى ٢٨/١٠/٨١.‏

‏31. اين سؤال سه بخش است: ‏

يك) آيا تغيير جنسيت (مرد به زن و زن به مرد) جايز است؟

دو) ادله فقهي اثبات يا ردّ آن چيست؟

سه) اگر شخصي چنين عملي انجام داد، وظيفه‌ي ديگران در برابر او چيست؟

پاسخ يك: تغيير جنسيت، حرام نيست.‏

پاسخ دو: نبودن دليل بر حرمت، براي اثبات جواز، كافي است.‏

پاسخ سه: در صورت اطلاع، هر كس برابر وضع كنوني، به لحاظ محرم يا نامحرم

بودن، عمل ‏مي‌كند.

جوادي آملي ١/١١/٨١.‏

‏٣2 ـ ساختمان مسجدي قديمي به دليل افزايش جمعيت و گسترش فعاليت‌هاي ديني، نياز ‏به تخريب و تجديد بنا دارد. آيا تخريب اين مسجد قديمي جايز است؟

پاسخ: الف) توسعه مسجد به گونه‌اي كه موجب تخريب نباشد، بدون اشكال است.‏

ب) توسعه مسجد به گونه‌اي كه موجب تخريب شود، در صورت ضرورت، جايز است.‏

تذكر) تخريب بناي كهن، موجب محو ميراث فرهنگي نشود.

جوادي آملي ٢٠/١٢/٨١ .‏

‏٣3 ـ سقاخانه‌اي در جلوي يك حسينيه قرار دارد كه هم موجب نقصان شكوه و زيبايي آن ‏مي‌شود و هم آن را در مضيقه قرار مي‌دهد. آيا مي‌توان سقاخانه را خراب كرد و در بخش ‏ديگري از محدوده حسينيه ساخت؟

پاسخ: در صورتي كه سقاخانه مزبور مزاحم استفاده صحيح از حسينيه باشد، تبديل آن به ‏محل مناسب اشكال ندارد.

 جوادي آملي ٢٤/٣/٧٤ .‏

34.محضر مبارک حضرت آيت الله العظمي جوادي آمليپ

احتراما بدين وسيله به عرض مي رساند: هيئت امناي مسجد حضرت ابوالفضل (عليه السلام) محله اسپه کلا شهرستان آمل در نظر دارد بناي کنوني اين مسجد را که قبل از انقلاب شکوهمند اسلامي به صورت همکف و يک طبقه احداث شده بود به دليل فرسودگي بنا و همچنين افزايش شديد جمعيت منطقه تخريب و با توجه به طرح تعريض شهرداري در مساحتي کمتر اقدام به ساخت بناي مسجد در چند طبقه نمايد.

فلذا در نظر است براي بناي جديد:

يک طبقه (زير زمين) مخصوص آشپزخانه و ... احداث گردد.

يک طبقه (همکف) فضاي مسجد مخصوص آقايان احداث گردد.

يک طبقه (اول) فضاي مسجد مخصوص بانوان احداث گردد.

يک طبقه (دوم) مخصوص سالن همايش، ختم و .... احداث گردد.

يک طبقه (سوم) مخصوص فضاي مجتمع فرهنگي احداث گردد.

يک طبقه (چهارم) مخصوص خانه عالم و سرايدار خانه احداث گردد.

با توجه به اينکه براي کل مساحت زميني که قصد احداث بناي جديد وجود دارد، در زمان احداث بناي اوليه، صيغه مسجد خوانده شده بود لذا سوالات شرعي ذيل مفروض است:

1.آيا حکم مسجد در خصوص طبقات پايين تر يا بالاتر از عرصه اي که صيغه مسجد برايش قرائت شده وارد است؟

2.آيا در طبقات پايين تر يا بالاتر از عرصه اي که صيغه مسجد برايش قرائت شده مي توان سرويس بهداشتي (توالت) احداث کرد؟

3.آيا مي توان در طبقات بالاتر از عرصه اي که صيغه مسجد برايش قرائت شده (عيان) ، خانه عالم و سرايدار خانه(با توجه به امورات جاريه زندگي خانوادگي ) احداث کرد؟

1. آنچه به عنوان مسجد وقف شد تغيير کاربري آن جايز نيست.

2.آنچه براي مسجد نه به عنوان مسجد وقف شد احداث بناهاي مرقوم در استفتاء جايز است.

3.احداث آشپزخانه و مانند آن در زير زمين جايز است.

4.احداث طبقه اول جهت نماز بانوان مانند همکف براي نماز آقايان بلا مانع است.

5.احداث مجتمع فرهنگي (قرآن، فقه، اخلاق و ...) جايز است.

6.از احداث واحد مسکوني اجتناب شود.

جوادی آملی10/4/87

35.آيا تغيير جنسيت (مرد به زن و بالعكس) جايز است يا نه؟

سؤال2: ادلّه فقهي كه مي‌توان براي اثبات يا ردّ آن بيان كرد چيست؟

سؤال3: اگر در كشور اسلامي چنين عملي صورت گيرد (در صورت عدم جواز) تكليف مطلعين فقط امر به معروف و نهي از منكر است يا نه؟

جواب1: تغيير جنسيّت حرام نيست.

جواب2: نبودن دليل بر حرمت براي اثبات جواز كافي است.

جواب3: در صورت اطلاع هر كس برابر وضع كنوني به لحاظ محرم يا نامحرم بودن عمل مي‌كند.

جوادي آملي 12/9/۸۳

36.جمعي از جان‌نثاران و شيعيان و محبّان اهل‌بيت عصمت و طهارت همه ساله در ايّام ماه محرّم و صفر از ساليان دراز تاكنون مشغول به اقامه عزاداري سرور و سالار شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(عليه السلام) و ديگر ائمه معصومين(عليهم السلام) در نقش تعزيه و شبيه‌خواني در شهر مذهبي سيّدان فارس كه سراي سادات و دارالمؤمنين است و ديگر قُراه فارس و خودِ شهر شيراز بوده و هستيم و طريقه‌اش آن است كه مرد لباس مخصوص زنانه نمي‌پوشد و پيراهن سياه عربي پوشيده و با پارچه سياه تا روي بيني‌ را مي‌پوشانند و اطفال را هم لباس عربي پوشيده به زبان حال مي‌خوانند و اجماع مرد و زن مخلوط به هم نمي‌باشد و آواز غنا در كار نيست و ساز و شيپور و طبل كه مخصوص عزاداري است به صورت مارش عزا مي‌نوازند و چون اشعار تعزيه ما را شاعر گرانقدر مرحوم آقاي ميرزا علي‌جان كاوياني‌راد متخلّص به سُكوتي كه از اساتيد تعزيه در ايران بوده‌اند از نصّ احاديث معتبره شيعه روايات را به شعر درآورده‌اند نسخه‌ها در بين نسخه‌هاي سراسر ايران بي‌نظير مي‌باشد و ايشان از اهل داروكلاه ساري بوده‌اند كه مقدّرات و برپايي عزاي امام حسين كه در سراسر ايران مسافرت مي‌نموده‌اند جهت اجراي مراسم تعزيه ايشان را به فارس کشانيده و در آنجا ساکن و مدفون شده اند و حدود سيصد مجلس تعزيه از ايشان به يادگار مانده كه قابل تحسين است و حتي‌الامكان در مجالس ما اشعار دروغ خوانده نمي‌شود و مجالس با شكوه خاص برگزار مي‌گردد و به كثرتي شور و گريه برپا مي‌شود كه قابل توجّه است آيا رفتن در همچو مجالس و گرفتن اجرت و اقامهٴ آن در فتواي حضرتعالي چه صورت دارد آنچه را كه در احكام دين مُبين اسلام از فتواي آن وجودِ معدنِ مَجد و شرف است به دست خطّ شريف مرقوم و مُزيّن فرماييد.

جواب1: در صورت حفظ همه شرايط مرقوم در استفتا اقامه، شركت و تهيّه مقدّمات جايز بلكه راجح است.

جواب2: چون هدف نهضت سيّدالشهداء(عليه السلام) استنقاذ بندگان خدا از جهالت و ضلالت بود نبايد طرزي رفتار كرد كه تعزيت به جاي تعليم، تربيت و تزكيه نفوس قرار گيرد.

جوادي آملي 22/1/1387

37.خواهشمند است در خصوص سؤال ذيل ارشاد شرعي بفرماييد.

سؤال: اگر در مبايعه‌نامه‌اي قيد شود كه «اگر الباقي ثمن معامله تا فلان تاريخ پرداخت نشود معامله

فسخ خواهد شد» اين جمله حاكي از انفساخ معامله و شرط فاسخ است يا ايجاد حق فسخ براي بايع؟

اگر عرفِ نگارشِ مبايعه‌نامه بر انفساخِ معامله نباشد جملهٴ مرقوم ظاهر در ايجاد حقّ فسخ است.

جوادي آملي 25/11/86

38.درباره رايت CDهاي قفل‌شكسته و استفاده از آن [نظر حضرت‌عالي چيست؟

اگر رايت، نظير تأليف، حقِ مخصوصِ پديدآورندهٴ آن است، استفاده از آن مشروط به رضايت صاحب حق است.

جوادی آملی

39.لطفاً نظر حضرتعالي را راجع به حق تأليف و حق تحجير بيان فرماييد.

آيا اين دو حق مي‌توانند به عنوان ثمن يا مثمن در معامله واقع شوند؟

آيا در اين صورت، حق تحجير به ملكيت خريدار درمي‌آيد؟

و نهايتاً اينكه آيا به نظر جنابعالي حق مؤلف مشروعيت دارد؟ مستدعي است نظر مبارك را با ذكر دليل مرقوم فرماييد

1. چيزي كه در عرف عقلا ماليت دارد.

2. چيزي كه ماليّت عقلايي او را شارع مقدس رد نكرد.

3. چيزي كه به استناد ماليّت حلال در عرف عقلا مثمن يا ثمن قرار مي‌گيرد.

4. چيزي كه مثمن يا ثمن قرار گرفتن آن را شارع مقدس رد نفرمود، مشمول

ادلّه تنفيذ عقود است.

5. حق تأليف و نيز حقّ تحجير از حقوق مالي در عرف عقلا است، و در عقد بيع به عنوان مثمن يا ثمن واقع مي‌شود نه ماليت آن رد شد و نه عوض قرار گفتن آن.

6. چون پيمان تجاري محصور در معاملات معهود نيست و عين بودن مثمن در بيع لازم نيست، لذا حقوق ياد شده مي‌توانند مورد معامله قرار گيرند.

جوادي آملي 28/10/۸۲

40.آيا شخصي آگاهانه و از روي عمد كه خود مبتلا به ويرس HIV مي‌باشد شخص يگري را مبتلا به ايدز نمايد قاتل محسوب مي‌شود و قتل عمد صورت گرفته؟

جواب1: ويروس ايدز و ابتلاي به آ‌ن مراتبي دارد.

جواب2: تماس و ارتباط با شخص ديگر اقسامي دارد.

جواب3: اثرپذيري شخص ديگر متفاوت است.

جواب4: اگر رأي نهايي كارشناس بدون معارض اين بود كه فلان قسم از ابتلا كُشنده و درمان‌ناپذير است كسي كه مبتلا است ديگري را عالماً، عامداً مبتلا نمايد و آ‌ن شخص ديگر به استناد همين ابتلا بميرد قتل عمد محسوب مي‌شود.

41.قمه و زنجير چاقويي زدن و تيغ كشيدن در مجلس عزاي اهل‌بيت چه حكمي دارد اگر خصوصي باشد و عمومي چه حكمي دارد؟

جواب1: چيزي كه در شرايط كنوني مايهٴ وهن اسلام است مانند قمه زدن و.. جايز نيست.

جواب2: چيزي كه مايهٴ تعظيم شعائر اسلام يا سبب هتك نيست مانند زنجير زدن جايز است

42.آيا در جمعِ گروهي، كه با هم تباني به عمل مجرمانه سرقت نموده‌اند و به بعضي از افراد آن اتهام سركردگي را وارد آورده باشند به اين معنا كه وسايل ارتكاب جرم را فراهم ساخته است و مالباختگان را شناسايي نموده است آيا مي‌تواند حدّ محارب را جاري نمود و در حالي كه حضور فيزيكي و حسّي در موارد نداشته باشد و شبهه عدم رعايت جانب (به اين معنا كه اگر كشته باشد، كشته شود و اگر...) در صدور حد نيز داده شود و به خاطر شكايت شخصي و رد مال، جنبه عمومي هم نداشته باشد و مقاومت در مقابل مأمورين براي دفاع از نفس و عِرض و مال با وجود خوف از جَرح يا تعرض به عِرض صورت گرفته باشد؛ مي‌توان حكم اعدام با چوبه دار صادر نمود؟ و آيا در فرض مرقوم مي‌تواند وجاهت شرعيه داشته باشد؟

جواب1: مفروض در سؤال نه حدّ سرقت دارد و نه حدّ محارب.

جواب2: مقاومت در مقابل مأموران نظام اسلامي جايز نيست.

جواب3: تباني و تهيه وسايل مرقوم جرم است و كيفر آن با بررسي و كارشناسي قضايي است.

جواب4: اگر كسي سركردگي گروه فساد و تباهي را به عهده داشته باشد هر چند شخصاً حضور فيزيكي نداشته باشد مجرم است و كيفر آن برابر مقدار توطئه او مشخص است.

43.مجازات يا مسئوليت قاتلِ شخص مرتد در موارد ذيل چيست؟

1.مسلماني، عمداً مرتدي را به قتل برساند.

2.مرتدي، مرتد ديگر را عمداً به قتل برساند.

3.كافر ذمي، مرتدي را به قتل برساند.

4.در موارد فوق چنانچه قتل غيرعمد باشد، قاتل چه مسئوليتي دارد؟ آيا ديه‌اي براي مرتد ثابت است؟ در فرض ثبوت، مقدار آن را بيان فرماييد.

5.ب) آيا در صورت فوق فرقي بين اقسام مرتد و زن يا مرد بودن مرتد

مي‌باشد يا خير؟

جواب1: اگر مسلمان عمداً مرتدّي را بكشد قصاص نمي‌شود.

جواب2: اگر مسلمان عمداً مرتدّي را بدون اذن حاكم شرع بكشد گناه كرد و تعزير مي‌شود.

جواب3: اگر مرتد عمداً مرتدّي را بكشد قصاص مي‌شود.

جواب4: اگر كافر ذمّي عمداً مرتدّي را بكشد قصاص مي‌شود.

جواب5: اگر مسلمان به طور غيرعمد (اعم از شبه عمد يا خطاء) مرتدّي را بكشد ديه ندارد.

جواب6: قتل غيرعمدي مرتد ديه ندارد.

جواب7: مهدورالدم بودن مرتد بايد به حكم حاكم شرع ثابت شود.

جواب8: ترور مرتد جايز نيست.

جوادي آملي 16/9/1386

44.از طرف فرقه... مجّاناً كارهايي عمومي مثل راه‌هاي عمومي و لوله‌كشي آب و پل و برق و نهر و غيره درست مي‌كند و دعواي ايشان اين است كه اينها از طرف حقوق غرباء و بيچاره مجمع جهاني و افراد خيّر مي‌آورند و به مردم مي‌رسانند، تا حال از طرف اينها هيچ تبليغ چيزي ندارد و بر نظر اينها اين كارها را انجام مي‌دهند. آيا چنين كمك از اينها گرفتن جايز است يا خير؟

هر چند غالب اين‌گونه خدمات با هدف تبليغ همراه است ولي با علم به عدم ترتّب مفسده اشكالي ندارد.
جوادي آملي 23/1/1382

45.آيا مي‌توان زير قبرستان ساختمان بنا كرد به طوري كه سقف ساختمان كف قبرستان باشد؟

در صورتي كه مستلزم تصرّف يا موجب ضرر به قبرستان نشود جايز است.

46.شخص منافق يا كافر در بلاد شيعيان فوت كرده است و به خيال شيعيان شيعه است و اين شخص را دفن كردند و بعد از مدتي فهميدند كه كافر است يا منافق آيا مي‌شود او را نبش قبر كنند يا خير؟

: در صورتي كه كافر بودن وي شرعاً محرز شده باشد نبش قبر و انتقال جسد ميّت كافر از قبرستان مسلمين واجب است.

47..ياد گرفتن موسيقي و استفاده از آن در مجالس و شركت در كلاس چه حُكمي دارد؟

جواب1: موسيقيِ مخصوص مجلس گناه حرام است.

جواب2: موسيقيِ آزاد كه ويژه مجلس گناه نيست در صورتي كه همراه با گناه ديگر نباشد حلال است.

جوادي آملي 23/2/1383

48.آيا تغيير جنسيت (مرد به زن و بالعكس) جايز است يا نه؟

سؤال2: ادلّه فقهي كه مي‌توان براي اثبات يا ردّ آن بيان كرد چيست؟

سؤال3: اگر در كشور اسلامي چنين عملي صورت گيرد (در صورت عدم جواز) تكليف مطلعين فقط امر به معروف و نهي از منكر است يا نه؟

جواب1: تغيير جنسيّت حرام نيست.

جواب2: نبودن دليل بر حرمت براي اثبات جواز كافي است.

جواب3: در صورت اطلاع هر كس برابر وضع كنوني به لحاظ محرم يا نامحرم بودن عمل مي‌كند.

جوادي آملي 12/9/۸۳

49.احتراماً به عرض مي‌رساند آيا طلبه‌اي كه درس خارج مي‌خواند و در كنار درس خواندن به جهت مشكلات معيشتي (اجاره‌خانه, وام و...) در راستاي طلبگي در دفتر تبليغات حوزه علميه مشغول به كار مي‌باشد آن هم خدمت به طلاب مي‌باشد مي‌تواند از شهريه استفاده نمايد؟

در صورتي كه درسِ گوش داده را مطالعه نموده و با فهميدن آن درصدد نشر احكام اسلامي ‌باشد مي‌تواند از شهريه استفاده نمايد.

جوادي آملي 27/9/1387

50.آيا ريش‌تراشي موجب فِسق بوده و با جايگاه قاضي, امام جماعت و امثال آن سازگار مي‌باشد؟