خانه » رساله » واجبات نماز ( آیت الله سیستانی )

واجبات نماز ( آیت الله سیستانی )

1/950 – واجبات نماز یازده چیز است : اول نیت دوم قیام یعنى ایستادن سوم تکبیره الاحرام یعنى گفتن اللّه اکبر در اول نماز چهارم رکوع پنجم سجود ششم قرائت هفتم ذکر هشتم تشهد نهم سلام دهم ترتیب یازدهم موالات یعنى پى در پى بودن اجزاء نماز.
951 – بعضى از واجبات نماز رکن است , یعنى اگر انسان آنها را بجا نیاورد عمدا باشد یا اشتباها نماز باطل مى شود.
و بعضى دیگر رکن نیست یعنى اگر اشتباها کم گردد نماز باطل نمى شود.
و رکن نماز پنج چیز است : اول نیت دوم تکبیره الاحرام سوم قیام متصل به رکوع , یعنى ایستادن پیش از رکوع چهارم رکوع پنجم دو سجده از یک رکعت .
و اما نسبت به زیادى در صورتى که عمدى باشد مطلقا نماز باطل مى شود و در صورتى که از روى اشتباه باشد اگر زیادى در رکوع یا در دو سجده از یک رکعت باشد نماز بنابر احتیاط لازم باطل است و الا باطل نیست .
( ).

نیت

952 – انسان باید نماز را به نیت قربت , یعنى براى انجام دادن خواست خداوند عالم بجا آورد , و لازم نیست نیت را از قلب خود بگذراند , یا مثلا به زبان بگوید چهار رکعت نماز ظهر مى خوانم قربه الى اللّه .
953 – اگر در نماز ظهر یا در نماز عصر نیت کند که چهار رکعت نماز مى خوانم و معین نکند ظهر است یا عصر , نماز او باطل است .
و نیز کسى که مثلا قضاى نماز ظهر بر او واجب است , اگر در وقت نماز ظهر بخواهد آن نماز قضا یا نماز ظهر را بخواند , باید نمازى را که مى خواند , در نیت معین کند.
954 – انسان باید از اول تا آخر نماز به نیت خود باقى باشد پس اگر در بین نماز به طورى غافل شود که اگر بپرسند چه مى کنى ؟ نداند چه بگوید , نمازش باطل است .
955 – انسان باید فقط براى انجام خواست خداوند عالم نماز بخواند پس کسى که ریا کند یعنى براى نشان دادن به مردم نماز بخواند نمازش باطل است .
خواه فقط براى مردم باشد , یا خدا و مردم هر دو را در نظر بگیرد.
956 – اگر قسمتى از نماز را براى غیر خدا بجا آورد چه آن قسمت واجب باشد , مثل حمد یا مستحب باشد مثل قنوت , اگر آن قصد غیر خدایى به تمام نماز سرایت کند یا آنکه از تدارک آن قسمت زیادى مبطل لازم آید نمازش باطل است , و اگر نماز را براى خدا بجا آورد ولى براى نشان دادن به مردم در جاى مخصوصى مثل مسجد یا در وقت مخصوصى مثل اول وقت یا به طرز مخصوصى مثلا با جماعت نماز بخواند نمازش هم باطل است .
( ).

تکبیره الاحرام

957 – گفتن اللّه اکبر در اول هر نماز واجب و رکن است و باید حروف اللّه و حروف اکبر و دو کلمه اللّه و اکبر را پشت سر هم بگوید , و نیز باید این دو کلمه به عربى صحیح گفته شود و اگر به عربى غلط بگوید یا مثلا ترجمه آن را به فارسى بگوید صحیح نیست .
958 – احتیاط مستحب آنست که تکبیره الاحرام نماز را به چیزى که پیش از آن مى خواند , مثلا به اقامه یا به دعایى که پیش از تکبیر مى خواند نچسباند.
959 – اگر انسان بخواهد اللّه اکبر را به چیزى که بعد از آن مى خواند مثلا به بسم اللّه الرحمن الرحیم بچسباند , بهتر آن است که راء اکبر را پیش بدهد , ولى احتیاط مستحب آن است که در نماز واجب نچسباند .
960 – موقع گفتن تکبیره الاحرام باید بدن آرام باشد , و اگر عمدا در حالى که بدنش حرکت دارد , تکبیره الاحرام را بگوید باطل است .
961 – تکبیر و حمد و سوره و ذکر و دعا را باید طورى بخواند که خودش لااقل همهمه خود را بشنود , و اگر به واسطه سنگینى یا کرى گوش یا سر و صداى زیاد نمى شنود , باید طورى بگوید که اگر مانعى نباشد بشنود.
962 – کسى که به واسطه عارضه اى لال شده یا زبان او مرضى پیدا کرده که نمى تواند اللّه اکبر را بگوید باید به هر طورى که مى تواند بگوید , و اگر هیچ نمى تواند بگوید , باید تکبیر را در قلب خود بگذراند و براى او به طورى که مناسب حکایت لفظش باشد با انگشتش اشاره کند و زبان و لبش را هم اگر مى تواند حرکت دهد , و اما کسى که لال مادر زاد است باید زبان و لبش را به طورى که شبیه کسى است که تلفظ به تکبیر مى کند حرکت دهد , و براى او با انگشتش نیز اشاره نماید.
963 – مستحب است بعد از تکبیره الاحرام بگوید : یا محسن قد اتاک المسی ء وقد امرت المحسن ان یتجاوز عن المسی ء انت المحسن وانا المسی ء بحق محمد وآل محمد صل على محمد وآل محمد وتجاوز عن قبیح ما تعلم منی یعنى اى خدایى که به بندگان احسان مى کنى بنده گنهکار به در خانه تو آمده و تو امر کرده اى که نیکوکار از گناهکار بگذرد , تو نیکوکارى و من گناهکار , به حق محمد و آل محمد رحمت خود را بر محمد و آل محمد بفرست و از بدیهایى که مى دانى از من سر زده بگذر.
964 – مستحب است موقع گفتن تکبیر اول نماز و تکبیرهاى بین نماز دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد.
965 – اگر شک کند که تکبیره الاحرام را گفته یا نه , چنانچه مشغول خواندن چیزى از قرائت شده , به شک خود اعتنا نکند , و اگر چیزى نخوانده , باید تکبیر را بگوید.
966 – اگر بعد از گفتن تکبیره الاحرام شک کند که آن را صحیح گفته یا نه , چه مشغول خواندن چیزى شده باشد یا نه به شک خود اعتنا نکند.
( ).

قیام ( ایستادن )

967 – قیام در موقع گفتن تکبیره الاحرام و قیام پیش از رکوع که آن را قیام متصل به رکوع مى گویند رکن است , ولى قیام در موقع خواندن حمد و سوره و قیام بعد از رکوع رکن نیست , و اگر کسى آن را از روى فراموشى ترک کند , نمازش صحیح است .
968 – واجب است پیش از گفتن تکبیر و بعد از آن مقدارى بایستد تا یقین کند که تکبیر را در حال ایستادن گفته است .
969 – اگر رکوع را فراموش کند , و بعد از حمد و سوره بنشیند و یادش بیاید که رکوع نکرده , باید بایستد و به رکوع رود , و اگر بدون اینکه بایستد به حال خمیدگى به رکوع برگردد , چون قیام متصل به رکوع را بجا نیاورده کفایت نمى کند.
970 – موقعى که براى تکبیره الاحرام یا قرائت ایستاده است , باید بدن را حرکت ندهد و به طرفى خم نشود , و بنابر احتیاط لازم در حال اختیار به جایى تکیه نکند ولى اگر از روى ناچارى باشد اشکال ندارد.
971 – اگر موقعى که ایستاده , از روى فراموشى بدن را حرکت دهد یا به طرفى خم شود یا به جایى تکیه کند اشکال ندارد.
972 – احتیاط واجب آن است که در موقع ایستادن , هر دو پا روى زمین باشد , ولى لازم نیست سنگینى بدن روى هر دو پا باشد , و اگر روى یک پا هم باشد اشکال ندارد.
973 – کسى که مى تواند درست بایستد , اگر پاها را خیلى گشاد بگذارد که ایستادن بر او صدق نکند نمازش باطل است و همچنین است بنابر احتیاط لازم اگر پاها را خیلى گشاد بگذارد که به حال ایستادن معمولى نباشد.
974 – موقعى که انسان در نماز مشغول خواندن چیزى از اذکار واجب است باید بدنش آرام باشد , و همچنین بنابر احتیاط لازم وقتى که مشغول چیزى از اذکار مستحب مى باشد , و در موقعى که مى خواهد کمى جلو یا عقب رود یا کمى بدن را به طرف راست یا چپ حرکت دهد , باید چیزى نگوید.
975 – اگر در حال حرکت بدن ذکر مستحبى بگوید , مثلا موقع رفتن به رکوع یا رفتن به سجده تکبیر بگوید چنانچه آن را به قصد ذکرى که در نماز دستور داده اند بگوید آن ذکر صحیح نیست ولى نمازش صحیح است و بحول اللّه وقوته اقوم واقعد را باید در حال برخواستن بگوید.
976 – حرکت دادن دست و انگشتان در موقع خواندن حمد اشکال ندارد , اگر چه احتیاط مستحب آن است که آنها را هم حرکت ندهد.
977 – اگر موقع خواندن حمد و سوره یا خواندن تسبیحات بى اختیار به قدرى حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج شود , احتیاط مستحب آن است که بعد از آرام گرفتن بدن , آنچه را در حال حرکت خوانده دوباره بخواند.
978 – اگر در بین نماز از ایستادن عاجز شود باید بنشیند , و اگر از نشستن هم عاجز شود باید بخوابد , ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى از ذکرهاى واجب را نگوید.
979 – تا انسان مى تواند ایستاده نماز بخواند نباید بنشیند , مثلا کسى که در موقع ایستادن بدنش حرکت مى کند یا مجبور است به چیزى تکیه دهد یا بدنش را مختصرى کج کند , باید به هر طور که مى تواند ایستاده نماز بخواند , ولى اگر به هیچ قسم نتواند بایستد , باید راست بنشیند و نشسته نماز بخواند.
980 – تا انسان مى تواند بنشیند نباید خوابیده نماز بخواند و اگر نتواند راست بنشیند باید هر طور که مى تواند بنشیند و اگر به هیچ قسم نمى تواند بنشیند باید بطورى که در احکام قبله گفته شد , به پهلوى راست بخوابد و اگر نمى تواند به پهلوى چپ بخوابد و تا وقتى که ممکن است که به پهلوى راست بخوابد نباید بنابر احتیاط لازم به پهلوى چپ بخوابد و اگر این دو ممکن نباشد باید به پشت بخوابد , به طورى که کف پاهاى او رو به قبله باشد.
981 – کسى که نشسته نماز مى خواند اگر بعد از خواندن حمد و سوره بتواند بایستد و رکوع را ایستاده بجا آورد باید بایستد و از حال ایستاده به رکوع رود و اگر نتواند باید رکوع را هم نشسته بجا آورد.
982 – کسى که خوابیده نماز مى خواند , اگر در بین نماز بتواند بنشیند باید مقدارى را که مى تواند نشسته بخواند و نیز اگر مى تواند بایستد باید مقدارى را که مى تواند ایستاده بخواند , ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى از اذکار واجب را نخواند.
983 – کسى که نشسته نماز مى خواند , اگر در بین نماز بتواند بایستد باید مقدارى را که مى تواند ایستاده بخواند , ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى از ذکرهاى واجب را نخواند.
984 – کسى که مى تواند بایستد اگر بترسد که به واسطه ایستادن , مریض شود یا ضررى به او برسد , مى تواند نشسته نماز بخواند و اگر از نشستن هم بترسد , مى تواند خوابیده نماز بخواند.
985 – اگر انسان مایوس نباشد که در آخر وقت بتواند ایستاده نماز بخواند چنانچه اول وقت نماز را بخواند و در آخر وقت قدرت بر ایستادن حاصل نماید باید نماز را دوباره بجا آورد , ولى اگر مایوس از آن باشد که بتواند نماز را ایستاده بخواند اگر در اول وقت نماز را بخواند و سپس قدرت بر ایستادن پیدا کند لازم نیست نماز را اعاده کند.
986 – مستحب است در حال ایستادن بدن را راست نگهدارد و شانه ها را پایین بیندازد و دستها را روى رانها بگذارد و انگشتها را به هم بچسباند و جاى سجده را نگاه کند و سنگینى بدن را به طور مساوى روى دو پا بیندازد و با خضوع و خشوع باشد و پاها را پس و پیش نگذارد , و اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز تا یک وجب فاصله دهد و اگر زن است پاها را به هم بچسباند.
( ).

قرائت

987 – در رکعت اول و دوم نمازهاى واجب یومیه , انسان باید اول حمد و بعد از آن – بنابر احتیاط – یک سوره تمام بخواند و سوره والضحى و الم نشرح و همچنین سوره فیل و لایلاف در نماز بنابر احتیاط یک سوره حساب مى شود.
988 – اگر وقت نماز تنگ باشد یا انسان ناچار شود که سوره را نخواند , مثلا بترسد که اگر سوره را بخواند , دزد یا درنده یا چیز دیگرى به او صدمه بزند یا آنکه کار ضرورى داشته باشد مى تواند سوره را نخواند بلکه در صورت تنگى وقت و در بعض از موارد ترس نباید سوره را بخواند.
989 – اگر عمدا سوره را پیش از حمد بخواند نمازش باطل است و اگر اشتباها سوره را پیش از حمد بخواند و در بین آن یادش بیاید , باید سوره را رها کند و بعد از حمد , سوره را از اول بخواند.
990 – اگر حمد و سوره یا یکى از آنها را فراموش کند و بعد از رسیدن به رکوع بفهمد , نمازش صحیح است .
991 – اگر پیش از آنکه براى رکوع خم شود , بفهمد که حمد و سوره را نخوانده , باید بخواند.
و اگر بفهمد سوره را نخوانده , باید فقط سوره را بخواند , ولى اگر بفهمد حمد تنها را نخوانده باید اول حمد و بعد از آن دوباره سوره را بخواند , و نیز اگر خم شود و پیش از آنکه به رکوع برسد , بفهمد حمد و سوره یا سوره تنها یا حمد تنها را نخوانده باید بایستد و به همین دستور عمل نماید.
992 – اگر در نماز فریضه یکى از چهار سوره اى را که آیه سجده دارد و در مساله ( 361 ) گفته شد عمدا بخواند واجب است که پس از خواندن آیه سجده , سجده نماید , ولى اگر سجده را به جا آورد نمازش بنابر اختیاط باطل مى شود و لازم است که آن را دوباره بخواند , و اگر سجده را بجا نیاورد مى تواند نماز را ادامه دهد اگر چه در ترک سجده گناه کرده است .
993 – اگر اشتباها مشغول خواندن سوره اى شود که سجده واجب دارد , چنانچه پیش از رسیدن به آیه سجده بفهمد , باید آن سوره را رها کند و سوره دیگر بخواند , و اگر بعد از خواندن آیه سجده بفهمد باید آن طورى که در مساله پیش گفته شد عمل کند.
994 – اگر در نماز آیه سجده را گوش دهد نمازش صحیح است و بنابر احتیاط به سجده اشاره نماید و بعد از نماز سجده آن را بجا آورد.
995 – در نماز مستحبى خواندن سوره لازم نیست , اگر چه آن نماز به واسطه نذر کردن واجب شده باشد , ولى در بعضى از نمازهاى مستحبى مثل نماز وحشت که سوره مخصوصى دارد , اگر بخواهد به دستور آن نماز رفتار کرده باشد , باید همان سوره را بخواند.
996 – در نماز جمعه و در نماز ظهر روز جمعه مستحب است در رکعت اول بعد از حمد , سوره جمعه و در رکعت دوم بعد از حمد , سوره منافقون بخواند و اگر مشغول یکى از اینها شود , بنابر احتیاط واجب نمى تواند آن را رها کند و سوره دیگر بخواند.
997 – اگر بعد از حمد مشغول خواندن سوره ( قل هو اللّه احد ) یا سوره ( قل یا ایها الکافرون ) شود نمى تواند آن را رها کند و سوره دیگر بخواند ولى در نماز جمعه و نماز ظهر روز جمعه اگر از روى فراموشى به جاى سوره جمعه و منافقون , یکى از آن دو سوره را بخواند مى تواند آن را رها کند و سوره جمعه و منافقون را بخواند و احتیاط آن است که بعد از رسیدن به نصف رها ننماید.
998 – اگر در نماز جمعه یا نماز ظهر روز جمعه عمدا سوره قل هو اللّه احد یا سوره قل یا ایها الکافرون بخواند , اگر چه به نصف نرسیده باشد , بنابر احتیاط واجب نمى تواند رها کند و سوره جمعه و منافقون را بخواند.
999 – اگر در نماز , غیر سوره قل هو اللّه احد و قل یا ایها الکافرون سوره دیگرى بخواند , تا به نصف نرسیده مى تواند رها کند و سوره دیگر بخواند و پس از رسیدن به نصف بنابر احتیاط مطلقا رها کردن آن و عدول به سوره دیگر جایز نیست .
1000 – اگر مقدارى از سوره را فراموش کند یا از روى ناچارى مثلا به واسطه تنگى وقت یا جهت دیگر نشود آن را تمام نماید مى تواند آن سوره را رها کند و سوره دیگر بخواند , اگر چه به نصف هم رسیده باشد یا سوره اى که مى خوانده قل هو اللّه احد یا قل یا ایها الکافرون باشد.
1001 – بر مرد بنابر احتیاط , واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند و بر مرد و زن بنابر احتیاط , واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را آهسته بخواند.
1002 – مرد بنابر احتیاط باید در نماز صبح و مغرب و عشا مواظب باشد که تمام کلمات حمد و سوره حتى حرف آخر آنها را بلند بخواند.
1003 – زن مى تواند حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند یا آهسته بخواند , ولى اگر نامحرم صدایش را بشنود و در صورتى که اسماع به او حرام باشد بنابر احتیاط آهسته بخواند.
1004 – اگر در جایى که باید نماز را بلند بخواند عمدا آهسته بخواند یا در جایى که باید آهسته بخواند عمدا بلند بخواند بنابر احتیاط , نمازش باطل است , ولى اگر از روى فراموشى یا ندانستن مساله باشد صحیح است و اگر در بین خواندن حمد و سوره هم بفهمد اشتباه کرده , لازم نیست مقدارى را که خوانده دوباره بخواند.
1005 – اگر کسى در خواندن حمد و سوره بیشتر از معمول صدایش را بلند کند , مثل آنکه آنها را با فریاد بخواند , نمازش باطل است .
1006 – انسان باید قرائت نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند , و کسى که به هیچ قسم نمى تواند همه سوره حمد را یاد بگیرد باید آن مقدار که مى تواند یاد بگیرد و بخواند ولى اگر آن مقدار ناچیز باشد باید بنابر احتیاط واجب مقدارى از بقیه قرآن که میتواند یاد بگیرد به آن ضمیمه کند , و اگر نمى تواند باید تسبیح به آن ضمیمه کند , و اما کسى که نمى تواند به کلى سوره را یاد بگیرد لازم نیست چیزى عوض آن بخواند , و در هر صورت احتیاط مستحب آن است که نماز را به جماعت بجا آورد.
1007 – کسى که حمد را به خوبى نمى داند و مى تواند یاد بگیرد چنانچه وقت نماز وسعتى دارد باید یاد بگیرد و اگر وقت تنگ شده است چنانچه نماز را به طورى که در مساله پیش گفته شد بخواند نمازش صحیح است ولى در صورتى که ممکن باشد باید براى فرار از عقوبت نمازش را به جماعت بخواند.
1008 – مزد گرفتن براى یاد دادن واجبات نماز بنابر احتیاط حرام است ولى مزد گرفتن براى یاد دادن مستحبات آن جایز است .
1009 – اگر یکى از کلمات حمد یا سوره را نداند یا عمدا آن را نگوید یا به جاى حرفى حرف دیگر بگوید , مثلا به جاى ( ض ) ( ظ ) بگوید یا جایى که باید بدون زیر و زبر خوانده شود , زیر و زبر بدهد یا تشدید را نگوید نماز او باطل است .
1010 – اگر انسان کلمه اى را که یاد گرفته صحیح بداند و در نماز همان طور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده لازم نیست دوباره نماز را بخواند.
1011 – اگر زیر و زبر کلمه اى را نداند یا نداند مثلا کلمه اى به ( ه ) است یا به ( ح ) باید یاد بگیرد و چنانچه دو جور یا بیشتر بخواند اگر به واسطه غلط خواندن نه قرآن و نه ذکر خدا حساب شود نمازش باطل است و در صورتى که هر دو جور خواندن صحیح باشد مثل اهدنا الصراط المستقیم که مى شود با سین و با صاد قرائت کرد تکرار آن به دو جور ضرر ندارد.
1012 – علماى تجوید گفته اند اگر در کلمه اى واو باشد و حرف قبل از واو در آن کلمه پیش داشته باشد و حرف بعد از واو در آن کلمه همزه باشد , مثل کلمه سوء باید آن واو را مد بدهد یعنى آن را بکشد , و همچنین اگر در کلمه اى الف باشد و حرف قبل از الف در آن کلمه زبر داشته باشد و حرف بعد از الف در آن کلمه همزه باشد مثل جاء باید الف آن را بکشد , و نیز اگر در کلمه اى ى باشد و حرف پیش از ى در آن کلمه زیر داشته باشد و حرف بعد از ى در آن کلمه همزه باشد مثل جئ باید ى را با مد بخواند و اگر بعد از این حروف واو و الف و یا به جاى همزه حرفى باشد که ساکن است یعنى زیر و زبر و پیش ندارد باز هم باید این سه حرف را با مد بخواند , ولى ظاهرا صحت قرائت در این چنین موارد توقف بر مد ندارد پس چنانچه به دستورى که گفته شد رفتار نکند باز هم نماز صحیح است .
بلى در مثل ( ولا الضالین ) که تحفظ بر تشدید و الف توقف بر مقدارى مد دارد باید به همان مقدار الف را مد دهد.
1013 – احتیاط مستحب آن است که در نماز , وقف به حرکت و وصل به سکون ننماید , و معناى وقف به حرکت آن است که زیر یا زبر یا پیش آخر کلمه اى را بگوید و بین آن کلمه و کلمه بعدش فاصله دهد , مثلا بگوید : الرحمن الرحیم و میم الرحیم را زیر بدهد و بعد قدرى فاصله دهد و بگوید مالک یوم الدین , و معناى وصل به سکون آن است که زیر یا زبر یا پیش کلمه اى را نگوید و آن کلمه بعد بچسپاند , مثل آن که بگوید : الرحمن الرحیم و میم الرحیم را زیر ندهد و فورا مالک الیوم الدین را بگوید.
1014 – در رکعت سوم و چهارم نماز مى تواند فقط یک حمد بخواند یا یک مرتبه تسبیحات اربعه بگوید یعنى یک مرتبه بگوید : سبحان اللّه والحمد للّه ولا اله الا اللّه واللّه اکبر و بهتر آن است که سه مرتبه بگوید و مى تواند در یک رکعت حمد و در رکعت دیگر تسبیحات بگوید , و بهتر است , در هر دو رکعت تسبیحات بخواند.
1015 – در تنگى وقت باید تسبیحات اربعه را یک مرتبه بگوید , و اگر به مقدار آن هم وقت ندارد بعید نیست که لازم باشد یک مرتبه سبحان اللّه بگوید.
1016 – بر مرد و زن بنابر احتیاط , واجب است که در رکعت سوم و چهارم نماز , حمد یا تسبیحات را آهسته بخوانند.
1017 – اگر در رکعت سوم و چهارم حمد بخوانند , واجب نیست بسم اللّه آن را هم آهسته بگوید مگر آنکه ماموم باشد که در این صورت احتیاط واجب آن است که بسم اللّه را هم آهسته بگوید.
1018 – کسى که نمى تواند تسبیحیات را یاد بگیرد یا درست بخواند باید در رکعت سوم و چهارم حمد بخواند.
1019 – اگر در دو رکعت اول نماز به خیال اینکه دو رکعت آخر است تسبیحات بگوید , چنانچه پیش از رکوع بفهمد , باید حمد و سوره را بخواند و اگر در رکوع یا بعد از رکوع بفهمد , نمازش صحیح است .
1020 – اگر در دو رکعت آخر نماز به خیال اینکه در دو رکعت اول است حمد بخواند یا در دو رکعت اول نماز با اینکه گمان مى کرده در دو رکعت آخر است حمد بخواند , چه بیش از رکوع بفهمد چه بعد از آن نمازش صحیح است .
1021 – اگر در رکعت سوم یا چهارم مى خواست حمد بخواند تبسیحات به زبانش آمد , یا مى خواست تسبیحات بخواند حمد به زبانش آمد , چنانچه به کلى خالى از قصد بوده باید آن را رها کند و دوباره حمد یا تسبیحات را بخواند.
ولى اگر خالى از قصد نبوده مثل اینکه عادتش خواندن چیزى بوده که به زبانش آمده , مى تواند همان را تمام کند و نمازش صحیح است .
1022 – کسى که عادت دارد در رکعت سوم و چهارم تسبیحات بخواند , اگر از عادت خود غفلت نماید و به قصد اداء وظیفه مشغول خواندن حمد شود کفایت مى کند و لازم نیست دوباره حمد یا تسبیحات را بخواند.
1023 – در رکعت سوم و چهارم مستحب است بعد از تسبیحات استغفار کند , مثلا بگوید : استغفر اللّه ربى واتوب الیه یا بگوید : اللهم اغفر لی و اگر نمازگزار پیش از خم شدن براى رکوع اگر چه مشغول گفتن استغفار یا بعد از فراغ از آن باشد , شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه , باید حمد یا تسبیحات را بخواند.
1024 – اگر در رکوع رکعت سوم یا چهارم یا در حال رفتن به رکوع شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه , به شک خود اعتنا نکند.
1025 – هرگاه شک کند که آیه یا کلمه اى را درست گفته یا نه , مثلا شک کند که قل هو اللّه احد را درست گفته یا نه , مى تواند به شک خود اعتنا نکند , ولى اگر احتیاطا آن آیه یا کلمه را دوباره به طور صحیح بگوید اشکال ندارد , و اگر چند مرتبه هم شک کند , مى تواند چند بار بگوید اما اگر به وسواس برسد و باز هم بگوید , بنابر احتیاط مستحب نمازش را دوباره بخواند.
1026 – مستحب است که در رکعت اول , پیش از خواندن حمد بگوید : اعوذ باللّه من الشیطان الرجیم و در رکعت اول و دوم نماز ظهر و عصر بسم اللّه را بلند بگوید و حمد و سوره را شمرده بخواند و در آخر هر آیه وقف کند , یعنى آن را به آیه بعد نچسباند , و در حال خواندن حمد و سوره به معناى آیه توجه داشته باشد , و اگر نماز را به جماعت مى خواند بعد از تمام شدن حمد امام , و اگر فرادى مى خواند , بعد از آنکه حمد خودش تمام شد , بگوید : الحمد للّه رب العالمین .
و بعد از خواندن سوره قل هو اللّه احد , یک یا دو , یا سه مرتبه کذلک اللّه ربى یا سه مرتبه کذلک اللّه ربنا بگوید , و بعد از خواندن سوره کمى صبر کند , بعد تکبیر پیش از رکوع را بگوید یا قنوت را بخواند.
1027 – مستحب است در تمام نمازها در رکعت اول , سوره انا انزلناه و در رکعت دوم , سوره قل هو اللّه احد بخواند.
1028 – مکروه است انسان در تمام نمازهاى یک شبانه روز سوره قل هو اللّه احد را نخواند.
1029 – خواندن سوره قل هو اللّه احد به یک نفس مکروه است .
1030 – سوره اى را که در رکعت اول خوانده مکروه است در رکعت دوم بخواند.
ولى اگر سوره قل هو اللّه احد را در هر دو رکعت بخواند مکروه نیست .
( ).

رکوع

1031 – در هر رکعت بعد از قرائت باید به اندازه اى خم شود که بتواند سر انگشتهایش را به زانو بگذارد , و این عمل را رکوع مى گویند.
1032 – اگر به اندازه رکوع خم شود , ولى سر انگشتان را به زانو نگذارد اشکال ندارد.
1033 – هرگاه رکوع را به طور غیر معمول بجا آورد , مثلا به چپ یا راست خم شود , اگر چه دستهاى او به زانو برسد , صحیح نیست .
1034 – خم شدن باید به قصد رکوع باشد , پس اگر به قصد کار دیگر مثلا براى کشتن جانورى خم شود , نمى تواند آن را رکوع حساب کند , بلکه باید بایستد و دوباره براى رکوع خم شود و به واسطه این عمل , رکن زیاد نشده و نماز باطل نمى شود.
1035 – کسى که دست یا زانوى او با دست یا زانوى دیگران فرق دارد , مثلا دستش خیلى بلند است که اگر کمى خم شود به زانو مى رسد یا زانوى او پایین تر از مردم دیگر است که باید خیلى خم شود تا دستش به زانو برسد , باید به اندازه معمول خم شود.
1036 – کسى که نشسته رکوع مى کند , باید به قدرى خم شود که صورتش مقابل زانوها برسد , و بهتر است به قدرى خم شود که صورت نزدیک جاى سجده برسد.
1037 – بهتر آن است که در حال اختیار در رکوع , سه مرتبه سبحان اللّه یا یک مرتبه سبحان ربى العظیم وبحمده بگوید و ظاهر این است که گفتن هر ذکرى که به این مقدار باشد کفایت مى کند ولى در تنگى وقت و در حال ناچارى گفتن یک سبحان اللّه کافى است .
1038 – ذکر رکوع باید دنبال هم و به عربى صحیح گفته شود.
و مستحب است آن را سه یا پنج یا هفت مرتبه بلکه بیشتر بگویند.
1039 – در حال رکوع باید بدن نمازگزار آرام باشد , او نباید بدن خود را به اختیار به طورى حرکت دهد که از حال آرام بودن خارج شود حتى – بنابر احتیاط – اگر مشغول به ذکر واجب هم نباشد.
1040 – اگر موقعى که ذکر واجب رکوع را مى گوید , بى اختیار به قدرى حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج شود , بهتر این است که بعد از آرام گرفتن بدن , دوباره ذکر را بگوید , ولى اگر کمى حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج نشود یا انگشتان را حرکت دهد , ضررى ندارد.
1041 – اگر پیش از آنکه به مقدار رکوع خم شود و بدن آرام گیرد , عمدا ذکر رکوع را بگوید , نمازش باطل است .
1042 – اگر پیش از تمام شدن ذکر واجب , عمدا سر از رکوع بردارد نمازش باطل است و اگر سهوا سر بردارد , چنانچه پیش از آنکه از حال رکوع خارج شود , یادش بیاید که ذکر رکوع را تمام نکرده , باید آرام بگیرد و ذکر را بگوید و اگر بعد از آنکه از حال رکوع خارج شد یادش بیاید نمازش صحیح است .
1043 – اگر نتواند به مقدار ذکر در رکوع بماند , احتیاط مستحب آن است که بقیه آن را در حال برخاستن بگوید.
1044 – اگر به واسطه مرض و مانند آن در رکوع آرام نگیرد , نمازش صحیح است , ولى باید پیش از آنکه از حال رکوع خارج شود , ذکر واجب را به نحوى که گذشت بگوید.
1045 – هرگاه نتواند به اندازه رکوع خم شود باید به چیزى تکیه دهد و رکوع کند و اگر موقعى هم که تکیه داده نتواند به طور معمول رکوع کند , باید به اندازه اى که مى تواند خم شود چنانچه عرفا به آن رکوع گفته شود خم شود و اگر به این مقدار نتواند خم شود , باید براى رکوع با سر اشاره نماید.
1046 – کسى که براى رکوع باید با سر اشاره کند اگر نتواند با سر اشاره کند , باید به نیت رکوع چشمها را بر هم بگذارد و ذکر آن را بگوید و به نیت برخاستن از رکوع , چشمها را باز کند , و اگر از این هم عاجز است بنابر احتیاط در قلب خود نیت رکوع کند و با دست خود براى رکوع اشاره کند و ذکر آن را بگوید.
1047 – کسى که نمى تواند ایستاده رکوع کند , ولى براى رکوع مى تواند در حالى که نشسته است خم شود , باید ایستاده نماز بخواند و براى رکوع با سر اشاره نماید , و احتیاط مستحب آن است که نماز دیگرى هم بخواند و موقع رکوع آن بنشیند و براى رکوع خم شود.
1048 – اگر بعد از رسیدن به حد رکوع سر بردارد و دو مرتبه به اندازه رکوع خم شود , نمازش باطل است .
1049 – بعد از تمام شدن ذکر رکوع , باید راست بایستد و بعد از آنکه بدن آرام گرفت به سجده رود و اگر عمدا پیش از ایستادن یا پیش از آرام گرفتن بدن به سجده رود نمازش باطل است .
1050 – اگر رکوع را فراموش کند و پیش از آنکه به سجده برسد یادش بیاید باید بایستد بعد به رکوع رود , و کفایت نمى کند به حالت خمیدگى به رکوع برگردد.
1051 – اگر بعد از آنکه پیشانى به زمین رسید , یادش بیاید که رکوع نکرده , لازم است برگردد و رکوع را بعد از ایستادن بجا آورد , و در صورتى که در سجده دوم یادش بیاید نمازش بنابر احتیاط لازم باطل است .
1052 – مستحب است پیش از رفتن به رکوع در حالى که راست ایستاده تکبیر بگوید , و در رکوع زانوها را به عقب دهد و پشت را صاف نگهدارد و گردن را بکشد و مساوى پشت نگهدارد و بین دو قدم را نگاه کند , و پیش از ذکر یا بعد از آن صلوات بفرستد , و بعد از آنکه از رکوع برخاست و راست ایستاد , در حال آرامى بدن بگوید : سمع اللّه لمن حمده .
1053 – مستحب است در رکوع زنها دست را از زانو بالاتر بگذارند و زانوها را به عقب ندهند.
( ).

سجود

1054 – نمازگزار باید در هر رکعت از نمازهاى واجب و مستحب بعد از رکوع دو سجده کند , و سجده آن است که به هیات مخصوص پیشانى را به قصد خضوع به زمین بگذارد.
و در حال سجده در نماز واجب است که کف دو دست و دو زانو و دو انگشت بزرگ پاها را بر زمین بگذارد.
1055 – دو سجده روى هم یک رکن است , و اگر کسى در نماز واجب – هر چند از روى فراموشى – در یک رکعت هر دو را ترک کند نمازش باطل است , و همچنین است بنابر احتیاط لازم اگر دو سجده در یک رکعت از روى فراموشى اضافه کند.
1056 – اگر عمدا یک سجده کم یا زیاد کند , نمازش باطل مى شود و اگر سهوا یک سجده کم یا زیاد کند حکم آن بعدا گفته خواهد شد.
1057 – کسى که مى تواند پیشانى را به زمین بگذارد اگر آن را عمدا یا سهوا به زمین نگذارد , سجده نکرده است , اگر چه جاهاى دیگر به زمین برسد , ولى اگر پیشانى را به زمین بگذارد و سهوا جاهاى دیگر را به زمین نرساند یا سهوا ذکر نگوید سجده صحیح است .
1058 – بهتر آن است که در حال اختیار در سجده سه مرتبه سبحان اللّه یا یک مرتبه سبحان ربى الاعلى وبحمده بگوید , و باید این کلمات دنبال هم و به عربى صحیح گفته شود , و ظاهر این است که گفتن هر ذکرى کفایت مى کند ولى بنابر احتیاط لازم باید به این مقدار باشد و مستحب است سبحان ربى الاعلى و بحمده را سه یا پنج یا هفت مرتبه یا بیشتر بگوید.
1059 – در حال سجود باید بدن نمازگزار آرام باشد او نباید بدن خود را به اختیار طورى حرکت دهد که از حال آرام بودن خارج شود حتى – بنابر احتیاط – اگر مشغول به ذکر واجب هم نباشد.
1060 – اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد و بدن آرام بگیرد عمدا ذکر سجده را بگوید یا پیش از تمام شدن ذکر عمدا سر از سجده بردارد نماز باطل است .
1061 – اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد سهوا ذکر سجده را بگوید , و پیش از آنکه سر از سجده بردارد , بفهمد اشتباه کرده است , باید آرام بگیرد و دوباره ذکر را بگوید.
1062 – اگر بعد از آنکه سر از سجده برداشت , بفهمد پیش از آنکه ذکر سجده تمام شود سر برداشته , نمازش صحیح است .
1063 – اگر موقعى که ذکر سجده را مى گوید , یکى از هفت عضو را عمدا از زمین بردارد , نماز باطل مى شود , ولى موقعى که مشغول گفتن ذکر نیست اگر غیر پیشانى جاهاى دیگر را از زمین بردارد و دوباره بگذارد اشکال ندارد مگر آنکه با آرام بودن بدنش منافات داشته باشد که در این صورت نمازش بنابر احتیاط باطل مى شود.
1064 – اگر پیش از تمام شدن ذکر سجده , سهوا پیشانى را از زمین بردارد نمى تواند دوباره به زمین بگذارد , و باید آن را یک سجده حساب کند.
ولى اگر جاهاى دیگر را سهوا از زمین بردارد , باید دو مرتبه به زمین بگذارد و ذکر را بگوید.
1065 – بعد از تمام شدن ذکر سجده اول , باید بنشیند تا بدن آرام گیرد و دوباره به سجده رود.
1066 – جاى پیشانى نمازگزار باید از جاى زانوها و سر انگشتان پاى او بلندتر یا پست تر از چهار انگشت بسته نباشد بلکه احتیاط واجب آن است که جاى پیشانى او از جاى ایستادنش پست تر یا بلندتر از چهار انگشت بسته نیز نباشد.
1067 – در زمین سراشیب – هر چند که سراشیبى آن درست معلوم نباشد – اگر جاى پیشانى نمازگزار از جاى زانوها و انگشتهاى پاى او بیش از چهار انگشت بسته بلندتر یا پست تر باشد نماز او محل اشکال است .
1068 – اگر پیشانى را اشتباها بر چیزى بگذارد که از جاى زانوها و انگشتهاى پاى او بلندتر از چهار انگشت بسته است , چنانچه بلندى آن به قدرى است که نمى گویند در حال سجده است , باید سر را بردارد و به چیزى که بلندى آن بیش از چهار انگشت بسته نیست بگذارد , و اگر بلندى آن به قدرى است که مى گویند در حال سجده است , چنانچه پس از انجام ذکر واجب ملتفت شود مى تواند سر از سجده بردارد و نماز را تمام کند و اگر قبل از انجام ذکر واجب ملتفت شد , باید پیشانى را از روى آن به روى چیزى که بلندى آن به اندازه چهار انگشت بسته یا کمتر است بکشد و ذکر واجب را بجا آورد و اگر کشیدن پیشانى ممکن نباشد , مى تواند ذکر واجب را در همان حال بجا آورد و نماز را تمام کند , و لازم نیست نماز را دوباره بخواند.
1069 – باید بین پیشانى و آنچه بر آن سجده صحیح است چیز دیگرى فاصله نباشد پس اگر مهر به قدرى چرک باشد که پیشانى به خود مهر نرسد , سجده باطل است ولى اگر مثلا رنگ مهر تغییر کرده باشد اشکال ندارد.
1070 – در سجده باید دو کف دست را به زمین بگذارند , ولى در حال ناچارى پشت دست هم مانعى ندارد و اگر پشت دست هم ممکن نباشد بنابر احتیاط باید مچ دست را به زمین بگذارد و چنانچه آن را هم نتواند , تا آرنج هر جا را که مى تواند به زمین بگذارد , و اگر آن هم ممکن نیست گذاشتن بازو کافى است .
1071 – در سجده باید دو انگشت بزرگ پاها را به زمین بگذارد ولى لازم نیست که سر دو انگشت را به زمین بگذارد , بلکه گذاشتن ظاهر یا باطن آنها نیز کفایت مى کند و اگر انگشتهاى دیگر پا یا روى پا را به زمین بگذارد , یا به واسطه بلند بودن ناخن , شست به زمین نرسد نماز باطل است , و کسى که از روى تقصیر و ندانستن مساله نمازهاى خود را این طور خوانده , باید دوباره بخواند.
1072 – کسى که مقدارى از شست پایش بریده , باید بقیه آن را به زمین بگذارد , و اگر چیزى از آن نمانده یا اگر مانده خیلى کوتاه است , بنابر احتیاط باید بقیه انگشتان را بگذارد , و اگر هیچ انگشت ندارد , هر مقدارى که از پا باقى مانده به زمین بگذارد.
1073 – اگر به طور غیر معمول سجده کند , مثلا سینه و شکم را به زمین بچسباند , یا پاها را مقدارى دراز کند چنانچه بگویند سجده کرده نمازش صحیح است , ولى اگر بگویند دراز کشیده و سجده صدق ننماید نماز او باطل است .
1074 – مهر یا چیز دیگر که بر آن سجده مى کند , باید پاک باشد ولى اگر مثلا مهر را روى فرش نجس بگذارد یا یک طرف مهر نجس باشد و پیشانى را به طرف پاک آن بگذارد اشکال ندارد.
1075 – اگر در پیشانى دمل یا زخم و مانند آن باشد که نتواند آن را بر زمین بگذارد چنانچه آن دمل مثلا همه پیشانى را فرا نگرفته باشد باید با جاى سالم پیشانى سجده کند و اگر سجده کردن با جاى سالم توقف بر آن داشته باشد که زمین را گود کند و دمل را در گودال و جاى سالم را به مقدارى که براى سجده کافى باشد بر زمین بگذارد باید این کار را انجام دهد.
1076 – اگر دمل یا زخم تمام پیشانى را فرا گرفته باشد باید به بعضى از اجزاء صورت خود سجده کند و احتیاط لازم آن است که اگر مى تواند به چانه سجده کند و اگر نمى تواند به یکى از دو طرف پیشانى سجده کند و اگر سجده کردن به صورت به هیچ وجه ممکن نبود باید براى سجده اشاره کند.
1077 – کسى که مى تواند بنشیند ولى نمى تواند پیشانى را به زمین برساند , باید به قدرى که مى تواند خم شود و مهر یا چیز دیگرى را که سجده بر آن صحیح است , روى چیز بلند گذاشته و طورى پیشانى را بر آن بگذارد که بگویند سجده کرده است , ولى باید کف دستها و زانوها و انگشتان پا را به طور معمول به زمین بگذارد.
1078 – اگر چیز بلندى نباشد که مهر یا چیز دیگرى که سجده بر آن صحیح است بگذارد و کسى هم نباشد که مثلا مهر را بلند کند و بگیرد تا آن شخص بر آن سجده کند احتیاط آن است که مهر یا چیز دیگر را با دست بلند کرده و بر آن سجده نماید.
1079 – کسى که هیچ نمى تواند سجده نماید باید براى سجده با سر اشاره کند , و اگر نتواند باید با چشمها اشاره نماید و اگر با چشمها هم نمى تواند اشاره کند بنابر احتیاط لازم باید با دست و مانند آن براى سجده اشاره کند و در قلب نیز نیت سجده نماید و ذکر واجب را بگوید.
1080 – اگر پیشانى بى اختیار از جاى سجده بلند شود , چنانچه ممکن باشد باید نگذارد دوباره به جاى سجده برسد و این یک سجده حساب مى شود , چه ذکر سجده را گفته باشد یا نه .
و اگر نتواند سر را نگهدارد و بى اختیار دوباره به جاى سجده برسد , همان یک سجده حساب مى شود ولى اگر ذکر نگفته باشد احتیاط مستحب آن است که آن را به قصد قربت مطلقه بگوید.
1081 – جایى که انسان باید تقیه کند مى تواند بر فرش و مانند آن سجده نماید , و لازم نیست براى نماز به جاى دیگر برود یا نماز را تاخیر بیندازد تا در همان جا بعد از رفع سبب تقیه بجا آورد.
ولى اگر بتواند بر حصیر یا چیزى که سجده بر آن صحیح مى باشد , طورى سجده کند که مخالفت تقیه نکرده باشد نباید بر فرش و مانند آن سجده نماید.
1082 – اگر روى تشک پر و مانند آن سجده کند , در صورتى که بدن روى آن آرام نگیرد باطل است .
1083 – اگر انسان ناچار شود که در زمین گل نماز بخواند , چنانچه آلوده شدن بدن و لباس براى مشقت ندارد , باید سجده و تشهد را به طور معمول بجا آورد و اگر مشقت دارد , در حالى که ایستاده , براى سجده با سر اشاره کند و تشهد را ایستاده بخواند و نمازش صحیح است .
1084 – در رکعت اول و رکعت سومى که تشهد ندارد , مثل رکعت سوم نماز ظهر و عصر و عشا احتیاط واجب این است که بعد از سجده دوم قدرى بى حرکت بنشیند و بعد برخیزد.
( ).

چیزهایى که سجده بر آنها صحیح است

1085 – باید بر زمین و چیزهاى غیر خوراکى و پوشاکى که از زمین مى روید مانند چوب و برگ درخت سجده کرد و سجده بر چیزهاى خوراکى و پوشاکى مانند گندم و جو و پنبه و آنچه که از اجزاء زمین شمرده نشود مانند طلا و نقره و امثال اینها صحیح نیست , ولى قیر و زفت در موقع ناچارى بر چیزهاى دیگرى که سجود بر آنها صحیح نیست مقدم مى باشند.
1086 – سجده کردن بر برگ مو در زمانى که لطیف است و خوردن آن معمول مى باشد جایز نیست و در غیر این صورت سجده کردن بر آن ظاهرا اشکال ندارد.
1087 – سجده بر چیزهایى که از زمین مى روید و خوراک حیوان است مثل علف و کاه صحیح است .
1088 – سجده بر گلهایى که خوراکى نیستند , صحیح است , بلکه سجده بر دواهاى خوراکى که از زمین مى روید و آن را دم کرده یا مى جوشانند و آبش را مى نوشند مانند گل بنفشه و گل گاو زبان نیز صحیح است .
1089 – سجده بر گیاهى که خوردن آن در بعضى از شهرها معمول است و در شهرهاى دیگر معمول نیست هر چند در آنجاها هم خوردنى محسوب مى شود , و نیز سجده بر میوه نارس صحیح نیست .
1090 – سجده بر سنگ آهک و سنگ گچ صحیح است و احتیاط مستحب آن است که در حال اختیار به گچ و آهک پخته و آجر و کوزه گلى و مانند آن سجده نکنند.
1091 – اگر کاغذ را از چیزى که سجده بر آن صحیح است – مانند چوب و کاه – ساخته باشند , مى شود بر آن سجده کرد و همچنین اگر از پنبه یا کتان ساخته شده باشد ولى اگر از حریر یا ابریشم و مانند اینها ساخته باشند سجده بر آن صحیح نیست .
1092 – براى سجده بهتر از هر چیز تربت حضرت سید الشهداء علیه السلام مى باشد , بعد از آن خاک , بعد از خاک سنگ و بعد از سنگ گیاه است .
1093 – اگر چیزى که سجده بر آن صحیح است ندارد , یا اگر دارد به واسطه سرما یا گرماى زیاد و مانند اینها نمى تواند بر آن سجده کند , سجده بر قیر و زفت مقدم بر سجده بر غیر آنها است ولى اگر سجده بر آنها ممکن نباشد باید بر لباسش یا بر پشت دست یا چیز دیگر که در حال اختیار سجده بر او جایز نیست سجده نماید , ولى احتیاط مستحب آن است که تا سجده بر لباسش ممکن است , بر چیز دیگر سجده نکند.
1094 – سجده بر گل و خاک سستى که پیشانى روى آن آرام نمى گیرد باطل است .
1095 – اگر در سجده اول , مهر به پیشانى بچسبد باید براى سجده دوم مهر را بر دارد.
1096 – اگر در بین نماز چیزى که بر آن سجده مى کند گم شود و چیزى که سجده بر آن صحیح است نداشته باشد , مى تواند به ترتیبى که در مساله ( 1093 ) گفته شد عمل نماید خواه وقت تنگ باشد یا آنکه وسعت داشته باشد که نماز را بشکند و آن را دوباره بخواند.
1097 – هرگاه در حال سجده بفهمد پیشانى را بر چیزى گذاشته که سجده بر آن باطل است , چنانچه پس از بجا آوردن ذکر واجب ملتفت شود مى تواند سر از سجده بردارد و نمازش را ادامه دهد و اگر قبل از بجا آوردن ذکر واجب ملتفت شود باید پیشانى خود را به چیزى که سجده بر آن صحیح است بکشد و ذکر واجب را انجام دهد ولى اگر کشیدن پیشانى ممکن نباشد مى تواند ذکر واجب را در همان حال بجا آورد و نمازش در هر دو صورت صحیح است .
1098 – اگر بعد از سجده بفهمد پیشانى را روى چیزى گذاشته که سجده بر آن باطل است اشکال ندارد.
1099 – سجده کردن بر غیر خداوند متعال حرام مى باشد , و بعضى از مردم عوام که مقابل قبر امامان علیهم السلام پیشانى را به زمین مى گذارند اگر براى شکر خداوند متعال باشد , اشکال ندارد و گرنه حرام است .
( ).

مستحبات و مکروهات سجده

1100 – در سجده چند چیز مستحب است : 1 – کسى که ایستاده نماز مى خواند بعد از آنکه سر از رکوع برداشت و کاملا ایستاد , و کسى که نشسته نماز مى خواند بعد از آنکه کاملا نشست , براى رفتن به سجده تکبیر بگوید.
2 – موقعى که مى خواهد به سجده برود , مرد اول دستها را , و زن اول زانوها را به زمین بگذارد.
3 – بینى را به مهر یا چیزى که سجده بر آن صحیح است بگذارد.
4 – در حال سجده انگشتان دست را به هم بچسباند و برابر گوش بگذارد به طورى که سر آنها رو به قبله باشد.
5 – در سجده دعا کند و از خدا حاجت بخواهد و این دعا را بخواند : یا خیر المسؤولین ویا خیر المعطین , ارزقنی وارزق عیالی من فضلک فانک ذو الفضل العظیم یعنى اى بهترین کسى که از او سؤال مى کنند و اى بهترین عطا کنندگان از فضل خودت روزى بده به من و عیال من , پس به درستى که تو داراى فضل بزرگى .
6 – بعد از سجده بر ران چپ بنشیند و روى پاى راست را بر کف پاى چپ بگذارد.
7 – بعد از هر سجده وقتى نشست و بدنش آرام گرفت تکبیر بگوید.
8 – بعد از سجده اول بدنش که آرام گرفت : استغفر اللّه ربی واتوب الیه بگوید.
9 – سجده را طول بدهد و در موقع نشستن , دستها را روى رانها بگذارد.
10 – براى رفتن به سجده دوم , در حال آرامى بدن ( اللّه اکبر ) بگوید.
11 – در سجده ها صلوات بفرستد.
12 – در موقع بلند شدن , دستها را بعد از زانوها از زمین بردارد.
13 – مردها آرنجها و شکم را به زمین نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگاه دارند و زنها آرنجها و شکم را بر زمین بگذارند و اعضاء بدن را به یکدیگر بچسبانند و مستحبات دیگر سجده در کتابهاى مفصل گفته شده است .
1101 – قرآن خواندن در سجده مکروه است .
و نیز مکروه است براى برطرف کردن گرد و غبار , جاى سجده را فوت کند , و اگر در اثر فوت کردن , دو حرف از دهان عمدا بیرون آید , نماز بنابر احتیاط باطل است و غیر از اینها مکروهات دیگرى هم در کتابهاى مفصل گفته شده است .
( ).

سجده هاى واجب قرآن

1102 – در هر یک از چهار سوره والنجم , واقرا , والم تنزیل , و حم سجده یک آیه سجده است , که اگر انسان بخواند یا گوش دهد , بعد از تمام شدن آن آیه , باید فورا سجده کند و اگر فراموش کرد , هر وقت یادش آمد باید سجده نماید و ظاهر این است که در شنیدن بدون اختیار سجده واجب نیست اگر چه بهتر سجده نمودن است .
1103 – اگر انسان موقعى که آیه سجده را گوش دهد خودش نیز بخواند , باید دو سجده نماید.
1104 – در غیر نماز اگر در حال سجده آیه سجده را بخواند یا گوش کند , باید سر از سجده بردارد و دوباره سجده کند.
1105 – اگر انسان از شخص خواب یا دیوانه یا از بچه اى که قرآن را تشخیص نمى دهد آیه سجده را بشنود یا گوش دهد سجده واجب است , ولى اگر از گرامافون یا ضبط صوت بشنود سجده واجب نیست , و همچنین است رادیو اگر به طور نوار ضبط صوت باشد , ولى اگر شخصى در ایستگاه رادیو آیه سجده را بخواند و انسان به وسیله رادیو گوش دهد سجده واجب است .
1106 – در سجده واجب قرآن بنابر احتیاط واجب باید جاى انسان غصبى نباشد , و بنابر احتیاط مستحب جاى پیشانى او از جاى زانوها و سر انگشتانش بیش از چهار انگشت بسته بلندتر یا پست تر نباشد , ولى لازم نیست با وضو یا غسل و رو به قبله باشد و عورت خود را بپوشاند و بدن و جاى پیشانى او پاک باشد , و نیز چیزهایى که در لباس نمازگزار شرط مى باشد , در لباس او شرط نیست .
1107 – احتیاط واجب آن است که در سجده واجب قرآن , پیشانى را بر مهر یا چیز دیگرى که سجده بر آن صحیح است گذاشته و بنابر احتیاط مستحب جاهاى دیگر بدن را به دستورى که در سجده نماز گفته شد بر زمین بگذارد.
1108 – هرگاه در سجده واجب قرآن پیشانى را به قصد سجده بر زمین بگذارد , اگر چه ذکر نگوید کافى است و گفتن ذکر مستحب است و بهتر این است بگوید : لا اله الا اللّه حقا حقا , لا اله الا اللّه ایمانا وتصدیقا , لا اله الا اللّه عبودیه ورقا , سجدت لک یا رب تعبدا ورقا , لا مستنکفا ولا مستکبرا , بل انا عبد ذلیل ضعیف خائف مستجیر.
( ).

تشهد

1109 – در رکعت دوم تمام نمازهاى واجب و مستحب و رکعت سوم نماز مغرب و رکعت چهارم نماز ظهر و عصر و عشا , باید انسان بعد از سجده دوم بنشیند و در حال آرام بودن بدن , تشهد بخواند یعنى بگوید: اشهد ان لا اله الا اللّه وحده لا شریک له , واشهد ان محمدا عبده ورسوله , اللهم صل على محمد وآل محمد و اگر بگوید : اشهد ان لا اله الا اللّه واشهد ان محمدا صلى اللّه علیه وآله عبده ورسوله بنابر اقوى نیز کفایت مى کند و در نماز وتر هم تشهد لازم است .
1110 – کلمات تشهد باید به عربى صحیح و به طورى که معمول است پشت سر هم گفته شود.
1111 – اگر تشهد را فراموش کند و بایستد و پیش از رکوع یادش بیاید که تشهد را نخوانده , باید بنشیند و تشهد را بخواند و دوباره بایستد , و آنچه باید در آن رکعت خوانده شود بخواند و نماز را تمام کند , و بنابر احتیاط مستحب بعد از نماز براى ایستادن بى جا , دو سجده سهو بجا آورد و اگر در رکوع یا بعد از آن یادش بیاید , باید نماز را تمام کند و بعد از سلام نماز بنابر احتیاط مستحب تشهد را قضا کند , و باید براى تشهد فراموش شده دو سجده سهو بجا آورد.
1112 – مستحب است در حال تشهد بر ران چپ بنشیند و روى پاى راست را به کف پاى چپ بگذارد و پیش از تشهد بگوید : الحمد للّه یا بگوید : بسم اللّه وباللّه والحمد للّه وخیر الاسماء للّه و نیز مستحب است دستها را بر رانها بگذارد و انگشتها را به یکدیگر بچسباند , به دامان خود نگاه کند و بعد از صلوات در تشهد بگوید : و تقبل شفاعته وارفع درجته .
1113 – مستحب است زنها در وقت خواندن تشهد , رانها را به هم بچسباند.
( ).

سلام نماز

1114 – بعد از تشهد رکعت آخر نماز , مستحب است در حالى که نشسته و بدن آرام است بگوید : السلام علیک ایها النبی ورحمه اللّه وبرکاته و بعد از آن باید بگوید : السلام علیکم – و احتیاط مستحب آن است که جمله ورحمه اللّه وبرکاته را به آن اضافه کند – و یا آنکه بگوید : السلام علینا وعلى عباد اللّه الصالحین ولى اگر این سلام را بگوید احتیاط واجب آن است که بعد از آن السلام علیکم را هم بگوید.
1115 – اگر سلام نماز را فراموش کند موقعى یادش بیاید که صورت نماز به هم نخورده و کارى هم که عمدى و سهوى آن نماز را باطل مى کند , مثل پشت به قبله کردن انجام نداده , باید سلام را بگوید و نمازش صحیح است .
1116 – اگر سلام نماز را فراموش کند و موقعى یادش بیاید که صورت نماز به هم خورده است , یا آنکه کارى که عمدى و سهوى آن نماز را باطل مى کند , مثل پشت به قبله کردن انجام داده باشد , نمازش صحیح است .
( ).

ترتیب

1117 – اگر عمدا ترتیب نماز را به هم بزند , مثلا سوره را پیش از حمد بخواند یا سجود را پیش از رکوع بجا آورد , نماز باطل مى شود.
1118 – اگر رکنى از نماز را فراموش کند و رکن بعد از آن را بجا آورد , مثلا پیش از آنکه رکوع کند دو سجده نماید , نماز بنابر احتیاط باطل است .
1119 – اگر رکنى را فراموش کند و چیزى را که بعد از آن است و رکن نیست بجا آورد , مثلا پیش از آنکه دو سجده کند تشهد بخواند , باید رکن را بجا آورد , و آنچه اشتباها پیش از آن خوانده دوباره بخواند.
1120 – اگر چیزى را که رکن نیست فراموش کند و رکن بعد از آن را بجا آورد , مثلا حمد را فراموش کند و مشغول رکوع شود , نمازش صحیح است .
1121 – اگر چیزى را که رکن نیست فراموش کند و چیزى را که بعد از آن است و آن هم رکن نیست بجا آورد , مثلا حمد را فراموش کند و سوره را بخواند , باید آنچه را فراموش کرده بجا آورد و بعد از آن چیزى را که اشتباها جلوتر خوانده دوباره بخواند.
1122 – اگر سجده اول را به خیال اینکه سجده دوم است یا سجده دوم را به خیال اینکه سجده اول است بجا آورد , نماز صحیح است و سجده اول او سجده اول و سجده دوم او سجده دوم حساب مى شود.
( ).

موالات

1123 – انسان باید نماز را با موالات بخواند , یعنى کارهاى نماز مانند رکوع و سجود و تشهد را پى در پى و پشت سر هم بجا آورد و چیزهایى را که در نماز مى خواند به طورى که معمول است پشت سر هم بخواند و اگر به قدرى بین آنها فاصله بیندازد که نگویند نماز مى خواند , نمازش باطل است .
1124 – اگر در نماز سهوا بین حرفها یا کلمات فاصله بیندازد و فاصله به قدرى نباشد که صورت نماز از بین برود , چنانچه مشغول رکن بعد نشده باشد باید آن حرفها یا کلمات را به طور معمول بخواند و در صورتى که چیزى بعد از آن خوانده شده لازم است تکرار نماید و اگر مشغول رکن بعد شده باشد , نمازش صحیح است .
1125 – طول دادن رکوع و سجود و خواندن سوره هاى بزرگ موالات را به هم نمى زند.
( ).

قنوت

1126 – در تمام نمازهاى واجب و مستحب , پیش از رکوع رکعت دوم مستحب است قنوت بخواند , ولى در نماز شفع باید آن را رجاء آورد , و در نماز وتر با آنکه یک رکعت مى باشد , خواندن قنوت پیش از رکوع مستحب است , و نماز جمعه در هر رکعت یک قنوت دارد , و نماز آیات پنج قنوت , و نماز عید فطر و قربان در رکعت اول پنج قنوت و در رکعت دوم چهار قنوت دارد.
1127 – مستحب است در قنوت دستها را مقابل صورت و کف آنها را رو به آسمان و پهلوى هم نگهدارد و غیر شست , انگشتهاى دیگر را به هم بچسباند و به کف دستها نگاه کند.
1128 – در قنوت هر ذکرى بگوید , اگر چه یک سبحان اللّه باشد , کافى است .
و بهتر است بگوید : لا اله الا اللّه الحلیم الکریم , لا اله الا اللّه العلی العظیم سبحان اللّه رب السموات السبع , و رب الارضین السبع , و ما فیهن و ما بینهن و رب العرش العظیم , والحمد للّه رب العالمین .
1129 – مستحب است انسان قنوت را بلند بخواند , ولى براى کسى که نماز را به جماعت مى خواند , اگر امام جماعت صداى او را بشنود بلند خواندن قنوت مستحب نیست .
1130 – اگر عمدا قنوت نخواند قضا ندارد و اگر فراموش کند و پیش از آنکه به اندازه رکوع خم شود یادش بیاید , مستحب است بایستد و بخواند و اگر در رکوع یادش بیاید , مستحب است بعد از رکوع قضا کند , و اگر در سجده یادش بیاید , مستحب است بعد از رکوع قضا کند و اگر در سجده یادش بیاید , مستحب است بعد از سلام آن را قضا نماید.


الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

اَللّهُمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج به حق زینب کبری سلام الله علیها

حتما ببینید

فتوای امام خامنه ای درباره روزه ماه رمضان در شرایط کرونا

پرسش و پاسخ به شرح زیر است: سؤال: در شرایط کنونی که بیماری کرونا شیوع پیدا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *